De afschaffing van het pensioen in eigen beheer leidt tot onverwachte bijvangst: veel dga’s gaan voor het eerst nadenken over hun financiën.
Het pensioen in eigen beheer was voor veel directeuren-grootaandeelhouders (dga’s) nooit een aandachtspunt. Ze hadden er geen interesse voor en nu moeten ze er ineens iets mee’, zegt Fred Ruwe, financieel planner bij Lyncs financiële planning. ‘En daar moeten ze ook nog voor betalen, want ze zijn door de overheidsmaatregelen min of meer gedwongen om financieel advies in te huren bij een accountant, pensioenadviseur of financieel planner. Of alle drie.’
De afschaffing van het pensioen in eigen beheer (PEB) houdt dga’s behoorlijk bezig. Op 31 maart 2017 kwam er een einde aan de opbouw van pensioen binnen de bv. Die was jarenlang erg populair, vooral omdat de jaarlijkse pensioenopbouw een flinke aftrekpost was. Met het reserveren van geld of beleggingen voor de uitbetaling van het pensioen hielden veel dga’s zich helemaal niet bezig.
Uiterlijk in 2019 moeten dga’s een keuze maken tussen drie alternatieven: niets doen, het PEB afkopen of het PEB omzetten in een soort light-variant van het pensioen in eigen beheer (zie kader).
Te weinig geld is niet zelden een struikelblok als de dga het pensioen wil afkopen. Bij afkoop in 2017, 2018 of 2019 betaalt de dga over alle pensioenverplichtingen in een keer - met korting - belasting. Wat dan nog aan afkoopsom resteert, mag naar privé worden uitgekeerd.
Een alternatief is het omzetten van het PEB in de zogenaamde oudedagsverplichting (ODV). Dat is een soort pensioen-light op een geblokkeerde rekening binnen de bv of als lijfrenteproduct, ondergebracht bij een verzekeraar. Daarbij is er wel een pensioen, maar minder dan bij het PEB; bovendien is het gemaximeerd op twintig jaar. In de praktijk kiezen dga’s met een klein PEB vaak voor afkoop, terwijl dga’s met een substantieel PEB veelal kiezen voor de ODV. Slechts een kleine groep dga’s handhaaft het pensioen in eigen beheer.
Partnercompensatie
Een voor veel dga’s onverwacht, maar belangrijk aandachtspunt bij afkoop en bij het omzetten in een ‘pensioen-light’ is de partnercompensatie. Dat zit zo. De partner van de dga heeft wettelijk gezien bij echtscheiding recht op de helft van het pensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd. Als dit pensioen wordt afgekocht of wordt omgezet in een minder royale variant (ODV), is dat niet alleen voor de dga, maar ook voor diens partner een achteruitgang. Daarom moet de partner daarmee akkoord gaan. Daar moet niet lichtvaardig over worden gedacht. Het kan om vele tonnen gaan. De Belastingdienst eist dan ook dat de partner een speciaal Informatieformulier - te downloaden vanaf de website van de Belastingdienst - ondertekent. Daarmee gaat de partner akkoord met de afkoop dan wel omzetting in een ODV.
‘Het is een uitdaging om de dga ervan te doordringen dat dit een belangrijk onderdeel is van het afscheid nemen van het pensioen in eigen beheer’, zegt Ruwe. ‘De partner moet mee naar de accountant om te tekenen. En het gaat niet alleen om het tekenen, de dga en zijn of haar partner moeten ook nadenken over compensatie.’ Immers, door af te zien van zijn of haar deel van het pensioen is eigenlijk sprake van een schenking van de partner aan de dga. Dit speelt vooral bij dga’s die onder huwelijkse voorwaarden zijn getrouwd. Hoewel die compensatie in de praktijk meestal pas een issue is bij een scheiding of overlijden, is het toch zaak er nu al een bedrag over af te spreken. En dat ook op papier vast te leggen. Dat kan door de huwelijkse voorwaarden aan te passen, maar ook door bij de notaris een vaststellingsovereenkomst op te stellen of door een rekenmethode af te spreken voor als het bedrag ooit moet worden afgerekend.
Eye-opener
‘Een pluspunt van het afschaffen van het PEB is dat er eindelijk goed wordt nagedacht over pensioen en arbeidsongeschiktheid’, zegt Bart van de Wouw, senior pensioenadviseur bij Abab accountants en adviseurs. ‘Wij zijn begin van dit jaar dga’s actief gaan benaderen; bij veel dga’s zelf was het bewustzijn dat ze over pensioen moeten nadenken er niet. Ze bouwden vaak alleen pensioenverplichtingen op, maar zetten daarvoor geen geld opzij. Het feit dat ze een besluit moeten nemen over hun pensioen en dat ze over risico’s moeten nadenken, is voor velen een eye-opener. En een goede aanleiding om na te denken over zaken als feitelijke pensioenopbouw en de risico’s van overlijden en arbeidsongeschiktheid.’
De dga moet een keuze maken voor een van de drie varianten. En als je een keuze maakt, moet je eerst begrijpen wat de gevolgen van die keuze zijn. Gezien de complexiteit valt dat niet altijd mee, zegt Ruwe. ‘Het uitleggen van wat de verschillende alternatieven inhouden, is al lastig. Maar het is niet alleen een kwestie van de juiste berekening maken; dat is niet zo moeilijk. De uitdaging is om de dga mee te nemen in het brede plaatje. Wat dat betreft is het afschaffen van het pensioen in eigen beheer voor de dga een mooie aanleiding om diens persoonlijke financiële planning tegen het licht te houden.’
Paul van der Kwast is journalist en onafhankelijk financieel planner. Dit artikel is gepubliceerd in het Fondsnieuws-magazine van november.