Deze nieuwe boekenrubriek staat in deze editie in het teken van de zoektocht naar een ander soort kapitalisme. Onder meer ‘The Myth of Capitalism’ van Jonathan Tepper en ‘Optimism over Despair’ van Noam Chomsky passeren de revue.
Grofweg een halve eeuw is de dominantie van het marktkapitalisme onaangevochten gebleven. Als ‘het einde van de geschiedenis’ had de Amerikaanse politicoloog Francis Fukuyama dat in zijn gelijknamige boek betiteld. Vrijwel iedereen leek het met die stelling eens. Maar met de aanslagen op het World Trade Center van september 2001 kwamen de eerste barsten in dat zelfingenomen zelfbeeld: een deel van de wereldbevolking bleek de Verenigde Staten helemaal niet te zien als bevrijders of leiders van een door kapitalisme en vrije markteconomie gedomineerde wereldorde.
De sloopbal sloeg weer diep in dat zelfbeeld toen in september 2008 de zakenbank Lehman Brothers ten onder ging en in het verlengde daarvan duidelijk werd dat de fundering van het stelsel diepgaand was aangevreten door bestuurlijke roekeloosheid, hebzucht, onwetendheid en de volstrekt mislukte checks-and-balances van het geglobaliseerde systeem. Sindsdien roeren de critici zich en vinden ze populisten, maar ook verontruste burgers en wetenschappers aan hun zijde.
Monopolisten
Jonathan Tepper haalt in het boek ‘The Myth of Capitalism’ aan dat het systeem helemaal geen vrijheid en gezonde concurrentie baart, maar monopolisten waar superbelegger Warren Buffet volgens de auteur het liefst zijn geld op inzet. En William Robinson ziet op zijn beurt in zijn gebundelde essays Into the Tempest, dat het huidige turbokapitalisme gepaard gaat met fascisme en een wereldwijde surveillancestaat, een oordeel dat Shosana Zuboff in ‘The Age of Surveillance Capitalism’ deelt.
Amerika’s belangrijkste maatschappijcriticus Noam Chomsky spreekt in zijn recent verschenen boek Optimism over Despair over de paradox, zoals duidelijk geworden in de nasleep van de crisis, van ‘capitalism for the poor and socialism for the rich’ - namelijk dat Wall Street met staatssteun uit het drijfzand werd getrokken, ten koste van Main Street. Voor Robert Reich, oud-minister van arbeid, is dat reden om in zijn boek ‘Saving Capitalism’ de stelling aan te hangen dat het kapitalisme weer een systeem van velen moet worden en niet van enkelen.
‘Inclusiviteit’ is het nieuwe buzzwoord, net als ‘purpose’. Is dat het cynisme ten top? Nee, er lijkt een serieuze beweging van onderop op te komen die naar een ander soort kapitalisme zoekt. Het aloude Rijnlandse stakeholdersmodel komt weer in zwang, alsook de opvatting dat welvaart én welzijn voor de langere termijn alleen houdbaar zijn in inclusieve economische en maatschappelijke instituties.
En in het verlengde groeit een beweging rond de ‘betekeniseconomie’, die vooral onder jongeren veel aanhangers vindt. Sla het woord op in uw vocabulaire – u zult er nog veel van horen – of lees ‘Pioniers van de nieuwe welvaart’ van Kees Klomp en Nadine Maarhuis.
De 12de editie van het Fondsevent, die op 30 september wordt gehouden in Amersfoort, zal ingaan op de transitie van het kapitalistische stelsel en de gevolgen die dat heeft voor bedrijven, markten en beleggers.