De Europese Centrale Bank kan het huidige aankoopprogramma van maandelijks 50 miljard euro aan obligaties uit de publieke sector met maximaal een halfjaar verlengen. Daarna overschrijdt de centrale bank de aankoopgrens voor Duitsland en Portugal.
Dat schrijft het Centraal Planbureau (CPB) in haar Macro Economische Verkenning 2018. Het adviesorgaan van het ministerie van Economische Zaken beantwoordt daarin onder meer de vraag hoe lang het Eurosysteem kan doorgaan met het aankopen van overheidsobligaties, nu de ECB heeft aangekondigd in ieder geval tot eind 2017 door te gaan met aankopen - en misschien langer.
Om te voorkomen dat het Eurosysteem een dominante schuldeiser wordt en om de financiële markten goed te laten functioneren, zijn de aankopen begrensd op 33 procent van de uitstaande schuld.
Portugal en Duitsland
Die 33 procent-grens wordt volgens berekeningen van het planbureau in juni 2018 overschreden als het gaat om publieke obligaties van Portugal en Duitsland. Ook voor andere landen komt die aankoopgrens dichterbij bij een verlenging van het huidige programma: Nederland, Spanje en Ierland zitten in dat geval in de ‘gevarenzone’.
‘Dat betekent dat de ECB volgens onze inschatting het aankoopprogramma in de huidige vorm niet meer dan een half jaar kan verlengen’, schrijft het CPB in de verkenning.
Veranderingen
Een mogelijkheid voor de ECB is een verandering doorvoeren in het aankoopbeleid. Maar dat heeft ook nadelen, merkt het planbureau op. Als de ECB er bijvoorbeeld voor kiest om zich minder strikt te houden aan de kapitaalverdeelsleutel en minder obligaties koopt van landen waar ze tegen de grenzen aanloopt, betekent dat toenemende financiering van Italië en Frankrijk. ‘Dit kan politiek gevoelig zijn’, aldus het CPB.
Een andere optie is een verhoging van de aankoopgrens van 33 procent. Iets wat volgens het CPB juridische gevolgen heeft. ‘Omdat een schuldeiser die meer dan 33 procent van de obligaties heeft, een herstructurering zou kunnen voorkomen (voor obligaties uitgegeven sinds 2013).’
Langere looptijd
En dan is er nog de mogelijkheid om de eisen als het gaat om de resterende looptijd (nu tussen 1 en 30 jaar) los te laten. Maar, er zijn weinig overheidsobligaties met een resterende looptijd van meer dan 30 jaar, zo merkt het orgaan op. ‘En het aankopen van kortlopende obligaties zal weinig effect hebben op de lange rente.’
Tenslotte wijst het CPB nog op de mogelijkheid om het programma waarmee bedrijfsobligaties worden opgekocht, uit te breiden, en op de optie om aandelen van bedrijven aan te kopen.