Volgens ESB-onderzoek bedreigt de populariteit van indexbeleggen de marktstabiliteit. Ingrijpen van de Fed zou problemen in de ETF-markt hebben voorkomen. De conclusies van het onderzoek gaan in tegen die van marktpartijen en sommige andere toezichthouders.
Na de covid-crisis in maart waren alle indexbeleggers het er wel over eens: de zwaarste test in de geschiedenis van het product was doorstaan. ETF’s hadden zelfs voor extra liquiditeit gezorgd in de markten, zodat er ook in tijden van extreme stress gehandeld kon worden. Een dinsdag gepubliceerd ESB-onderzoek schijnt een nieuw licht op deze exchange traded funds, oftewel beursgenoteerde indexfondsen.
Ze verminderen de marktstress niet, maar vergroten die volgens de onderzoekers juist. Omdat beleggers met hun etf-beleggingen massaal achter elkaar aanlopen, kunnen ze schokken op de financiële markten vergroten. Dat schrijven de drie auteurs van het ESB-onderzoek, allen werkzaam bij De Nederlandsche Bank.
Indextrackers (ETF’s) zijn de afgelopen jaren enorm populair geworden. Geen wonder, want ze zijn goedkoop, makkelijk verhandelbaar en leveren met één simpele aankoop direct een goed gespreide beleggingsportefeuille op. Was het wereldwijde aandeel van indexfondsen in de markt voor beleggingsfondsen in 2005 nog 9 procent, in 2019 was het volgens het Investment Company Institute gestegen naar 38 procent. Het totale belegde vermogen in ETF’s lag volgens onderzoeksbureau ETFGI eind augustus op 6750 miljard dollar.
Volgens hoofdauteur Dirk Broeders van het ESB-artikel, die naast risicomanager bij DNB ook hoogleraar is aan de Universiteit van Maastricht, zorgt de enorme groei van het indexbeleggen op verschillende manieren voor grotere instabiliteit van het financiële systeem.
Ten eerste handelen passieve beleggers niet op basis van nieuws, waardoor prijzen meer afwijken van hun ‘fundamentele waarde’. De uitgestelde correcties hiervan zorgen voor grotere schokken. Ook zouden beleggers steeds vaker de makkelijk verhandelbare ETFs gebruiken om te speculeren.
Bovendien, zo schrijven Broeders en zijn DNB-collega’s, zijn passieve beleggers afhankelijk van indexbewegingen. Om de risico’s van hun index-ETFs af te dekken, kopen of verkopen ze vaak tegelijkertijd hele mandjes met aandelen: alle aandelen die de index vormen. Hierdoor schieten de koersen van de aandelen in de index steeds vaker dezelfde kant op.
Het ultieme stress-scenario
Maar als dit problemen zou veroorzaken, dan hadden die afgelopen maart toch naar boven moeten komen? De AEX-index daalde op één dag bijna 11 procent, de wereldwijde aandelenmarkten daalden gemiddeld met meer dan 25 procent. Het ultieme stress-scenario.
Volgens veel partijen in de etf-markt zorgden de indextrackers er toen juist voor dat de wereldwijde effectenmarkt niet op slot ging. De Bank for International Settlements (BIS) concludeerde later dat de ETF’s zorgden voor prijstransparantie. Waar sommige bedrijfsobligaties bij gebrek aan kopers niet meer verhandeld werden, waren er altijd voldoende kopers en transacties in obligatie-etf’s.
Fed voorkwam problemen
Volgens Broeders heeft het ingrijpen van de Amerikaanse Federal Reserve (Fed) eind maart geholpen om mogelijke problemen bij de ETF-beleggers en hun aanbieders te voorkomen. Toen alle markten kraakten en obligatiebeleggers met de handen in het haar zaten, besloot de Fed plotseling te beginnen met het opkopen van ETF’s op risicovolle bedrijfsobligaties. ‘Hiermee beoogde de Fed te vermijden dat deze ETF’s noodgedwongen hun onderliggende obligatieportefeuilles op een illiquide markt moesten verkopen.’
Als de Fed niet had ingegrepen dan hadden dalende koersen kunnen leiden tot nog meer verkopen. Wat weer leidt tot verdere koersdalingen. Maar de Fed greep in en de markt bleef functioneren. ‘Hierdoor behielden beleggers en bedrijven toegang tot de markt, ook in deze buitengewone marktomstandigheden.’
Bij Philippe Roset van het Amerikaanse State Street, een van de grootste ETF-aanbieders ter wereld, gaat deze conclusie er niet in. Volgens hem is de Fed na de covid-crisis helemaal geen ETF’s gaan kopen om problemen bij de aanbieders ervan te vermijden. ‘De Fed heeft ETFs ingezet als instrument om op een eenvoudige manier gespreid bedrijfsleningen te kopen. Er lag een probleem in de onderliggende markt van obligatieleningen, niet bij ETFs.’
Roset verbaast zich er dan ook over de conclusies van de DNB-onderzoekers. ‘Ze zijn kort door de bocht en niet specifiek genoeg om de causale verbanden die gesuggereerd worden aan te tonen. Bovendien zijn ze tegenovergesteld aan de conclusies van gerenommeerde toezichthouders als de Fed, de Britse FCA en de Bank for International Settlements.’
Copyright: Het Financieele Dagblad, 23 september 2020.
Meer achtergronden op Fondsnieuws:
- Dieperink steunt ‘Big Short’-icoon in kritiek op passief
- Podcast: ETF’s zijn soms net als een pinautomaat
- Dieperink: de impact van passief beleggen op de correctie