De Europese Centrale Bank herstart het opkoopprogramma voor onbeperkte tijd en verlaagt de depositorente met 10 basispunten. Dat besluit heeft ECB-president Mario Draghi donderdagmiddag bij een persconferentie bekend gemaakt.
Frankfurt gaat per 1 november voor 20 miljard euro per maand aan leningen opkopen, voor ‘zolang als nodig’, in een ultieme poging om de groei en inflatie aan te jagen.
Marktvorsers tonen zich positief verrast. ‘OPEN-ENDED QE, laat dat even op je inwerken’, zegt Pictet-econoom en ECB-watcher Frederik Ducrozet in een tweet. Hij noemt dat gegeven veel belangrijker dan de omvang van de maandelijkse aankopen. ‘Het is nog beter dan waar we hoopten.’
Ook Actiam-strateeg Corné van Zeijl laat via hetzelfde medium weten dit niet te hebben zien aankomen, en stelt dat de Draghi-doctrine toch nog doorwerkt, die eruit bestaat dat hij tegemoet komt aan de zelf gecreëerde verwachtingen in de markt.
Two-tier systeem voor banken
Tijdens de eerste ronde van het opkoopprogramma dat liep van 2015 tot 2018, kocht de ECB voor ongeveer 2600 miljard euro aan leningen op. De opbrengst van de leningen die aflopen worden geherinvesteerd. Ook dat zal niet veranderen.
Behalve een nieuwe ronde van kwantitatieve verruiming kondigde de ECB ook aan de depositotarief conform verwachting te verlagen van 0,4 naar 0,5 procent. Om de banken enigszins te compenseren voor die heffing introduceert de ECB een zogeheten ‘two-tier’-systeem, waarbij een deel van de gestalde reserves wordt vrijgesteld van de heffing.
Veel economen uitten de afgelopen periode hun twijfels over ‘QE2’ en het verder verlagen van de rente. Eén van hen is OHV-econoom Edin Mujagić. Met de vandaag aangekondigde maatregelen ‘blijft de bank de nog nauwelijks bestaande positieve effecten van nog ruimer beleid zien en negeert ze de steeds duidelijkere en inmiddels dominerende, negatieve bijwerkingen van dat beleid’, zegt hij.
In een toelichting op het rentebesluit liet ECB-president weten dat de outlook voor de economische groei en inflatie in de eurozone zijn verslechterd waardoor nieuwe ‘adequate’ maatregelen nodig zijn om het inflatiedoel van bijna 2 procent te bereiken. Hij zei dat er een ‘significante’ meerderheid in het comité was om het opkoopprogramma te herstarten.
Trump: ECB zijn wel snelle beslissers
De Amerikaanse president Donald Trump tweette daarop in allerijl dat de ECB snelle beslissers zijn, terwijl de Federal Reverse ‘sits, and sits, and sits’. Trump voert al enige tijd druk uit op de Amerikaanse centrale bank om de rente te verlagen zodat het land haar schulden goedkoop kan herfinancieren en de dollar in waarde daalt. De Fed zal de rente volgende week naar verwachting voor de tweede keer dit jaar verlagen, maar dat gaat Trump dus niet snel genoeg.
Hoewel Draghi stelde te geloven in de werking van de beleidsinstrumenten, deed hij nogmaals expliciet een oproep aan overheden om ‘tijdig en op een efficiente manier’ actie te ondernemen om de economische groei te stimuleren. Ook Chistine Lagarde die Draghi in november opvolgt, zei onlangs al dat centrale banken niet ‘the only game in town’ zijn.
Voor een terugkeer naar positieve rentes zijn fiscale maatregelen door overheden zelfs noodzakelijk. ‘Het is een goed moment voor de Nederlandse overheid om het 50 miljard euro grote investeringprogramma te starten’, antwoordde hij op een vraag van een Nederlandse journalist over de negatieve bijeffecten van het ECB-beleid.
De negatieve rente is onder meer nadelig voor de winstgevendheid van banken, erkende Draghi, maar ze leiden niet tot de ineenstorting van het banksysteem. In plaats van zich druk te maken om negatieve rentes zouden veel banken moeten kijken naar hun kosten-inkomsten ratio, die ‘complete way-off’ is van sommige andere banken in wereld.
Hoe lang duurt QE2?
Hoe lang QE2 zal duren, zal de toekomst moeten uitwijzen, maar belegger Nick Chatters van Kames Capital denkt nog een hele poos. ‘De ECB sprak over de onderliggende inflatie die het wil keren, maar waar ligt die nu? Op 0,9 procent. Dat moet je veel activa kopen om die richting de gewenste 2 procent te krijgen.’
Het door de ECB ingestelde opkoopplafond van 33 procent voor alle obligaties wilde Draghi niet ter discussie stellen. ‘Zal de ECB stoppen dan met opkopen (…) en toegeven dat ze gefaald hebben in het verhogen van de inflatieverwachtingen?’ Chatters denkt eerder dat hij deze hete aardappel wilde doorspelen aan zijn opvolger Lagarde.
De aandelenmarkten maakten aanvankelijk een sprongetje in reactie op het ECB-besluit. Alle belangrijke indices in Europa staan rond 15:00 uur in de plus. Later in de middag werd een deel van die winst weer verspeeld.