De Europese Centrale Bank (ECB) heeft donderdag de deur wagenwijd opengezet voor verdere monetaire stimulering in september. Het beleidscomité besloot dat de rente in het komende jaar lager kan dan het huidige niveau van -0,4%. Daarnaast kijken de centrale bankiers ook naar flankerende maatregelen, zoals een hervatting van het opkoopprogramma.
De centrale bankiers tonen zich niet tevreden met de inflatieverwachtingen. ‘Die zijn historisch laag, en dat bevalt ons niets’, herhaalde president Mario Draghi diverse keren bij de toelichting. Nu ligt die op 1,6% voor 2020, een eind van de inflatiedoelstelling van de centrale bank van ‘minder dan, maar dichtbij 2%’. ‘We zijn vastbesloten daar iets aan te doen.’
Hoe die nieuwe stimuleringsmaatregelen eruit gaan zien is nog niet beslist. In de komende zes weken zullen verschillende commissies zich daarover buigen. Bij de septembervergadering zal dan tot actie besloten worden.
Marktreactie
Na de publicatie van het rentebesluit reageerden de financiële markten aanvankelijk euforisch. Zo schoten de aandelenkoersen omhoog - met de bankaandelen voorop - terwijl de rentes omlaag gingen, net als de koers van de euro ten aanzien van de dollar. Tijdens de persconferentie die drie kwartier later volgde, keerde die trend volledig. De eurodollar-koers was zelfs 0,25% hoger dan voor het rentebesluit.
Draghi schetste een gemengd beeld van de economie. ‘Het risico op een recessie is volgens ons nog altijd laag. Er zijn nog altijd tekenen van sterkte, zoals de werkgelegenheid, de groei van de voor inflatie gecorrigeerde lonen, en de vermogens van huishoudens, die alle de consumptie stimuleren. Daarnaast is er een veerkrachtige dienstensector en een goede bouwsector.’
Toch maken de bestuurders zich zorgen. ‘De vooruitzichten worden slechter en slechter, vooral in de industrie, en in landen waar de industrie heel belangrijk is’, aldus Draghi. ‘Doordat de waardeketens van bedrijven verspreid zijn, is dit te voelen in de hele eurozone. De verklaring daarvoor ligt bij de algemene onzekerheid die nu al meer dan een jaar aanhoudt, en die het gevolg is van geopolitieke en handelsspanningen, en de mogelijkheid van een harde brexit.’
Signalen van zwakke groei
De ECB verwachtte tot voor kort dat er een economisch herstel zou komen in de tweede helft van dit jaar. Daar komt de centrale bank nu van terug. ‘Er zijn signalen dat de groei ook in het derde kwartaal zwak zal zijn’, aldus Draghi.
Voor de Italiaan is het duidelijk wat er moet gebeuren. ‘Monetair beleid heeft veel gedaan om de eurozone te steunen, en dat blijven we vandaag doen. Maar als de economische situatie in de eurozone significant verslechtert, is het essentieel dat er een significante budgettaire stimulus komt, zowel in individuele eurolanden als voor de muntunie als geheel. Dat is trouwens geen nieuwe boodschap. Dat zeg ik al sinds 2014.’
Systeem van vrijstellingen
De centrale bank lijkt dus op weg om op 12 september de rente op de depositofaciliteit verder te verlagen. Dat is het tarief dat banken betalen om overschotten in Frankfurt te stallen. Als dat tarief bijvoorbeeld naar -0,5% gaat zullen banken die hogere kostprijs doorrekenen naar hun klanten, zodat bedrijven gestimuleerd worden om hun geld niet langer op te potten maar wel uit te geven.
Om de bankensector, die niet anders kan dan de overtollige reserves te stallen bij de centrale bank, te compenseren voor die rente, zal erwaarschijnlijk een systeem van vrijstellingen komen. De invulling daarvan is volgens de meeste analisten een complexe oefening.
Ook wordt er gekeken in welke vorm en omvang een herstart mogelijk is van het opkoopprogramma. De huidige, zelf opgelegde regels bieden niet zoveel mogelijkheden meer, dus daar zal eveneens aanvullend onderzoek nodig zijn.
Copyright: Het Financieele Dagblad, 25 juli 2019