‘Quantfondsen’ hebben het moeilijk gehad tijdens de Grote Recessie: hun zuiver rationele computermodellen liepen stuk op de soms heftige marktemoties. Nu de krediet- en de schuldencrisis bezworen lijken, neemt de belangstelling weer toe.
Voor Axa Rosenberg, in 1985 opgericht door pionier Barr Rosenberg en in 1999 overgenomen door het Franse Axa, werd de storm verhevigd door een interne misser van formaat. In 2007 sloop er een fout in het computersysteem, waardoor bepaalde risico’s onvoldoende meewogen in de beleggingsbeslissingen.
In plaats van tijdig aan de bel te trekken verzwegen de verantwoordelijke programmeurs de problemen. De directe schade hiervan bedroeg niet meer dan 0,27 procent van de totale portfolio, benadrukt Gideon Smith (foto), hoofd beleggingen voor de Europese tak van het Amerikaanse Axa Rosenberg en sinds 1988 in dienst. ‘Het grootste probleem was dat er daardoor serieuze zorgen ontstonden rond onze systemen en de controles daarop.’
Meer achtergronden op Fondsnieuws:
Foute codes in quantmodel Rosenberg
Begin 2011 trof de vermogensbeheerder voor 217 miljoen dollar een schikking met gedupeerde klanten. Daarnaast werd een boete van 25 miljoen betaald aan de Amerikaanse toezichthouder SEC en vertrok de naamgever.
Wake-upcall
De beurswaakhond noemde de zaak destijds een ‘wake-upcall’ voor alle ‘quants’, vermogensbeheerders die hun beleggingsproces grotendeels hebben geautomatiseerd. Geen geweldige tijd Smith spreekt van een ‘pijnlijke zaak’, die ook nog eens in een periode viel waarin quantfondsen het slechter deden dan de markt.
‘Het was geen geweldige tijd voor actief management. We waren al in gesprek met klanten.’ De computerfout leidde tot een versnelde uittocht, waardoor het beheerde vermogen in korte tijd daalde van 65 miljard naar 20 miljard dollar. De afgelopen twaalf maanden vond weer een groei plaats tot 25 miljard dollar.
Smith hoopt ook op een comeback in Nederland, waar de ooit 2 miljard dollar onder beheer is verschrompeld tot minder dan 200 miljoen. Hij gelooft nog steeds heilig in ‘zijn’ systeem, dat de balansen van 20.000 beursfondsen geautomatiseerd doorploegt en op basis van winstvoorspellingen zoekt naar gunstig geprijsde fondsen.
Op de schop
Wel is de organisatie op de schop genomen. Smith: ‘Het onderzoeksteam opereerde gescheiden van de beleggingsteams. Dat was een risico. Het onderzoeksteam kon dingen doen waar de anderen niet van op de hoogte waren. Beide afdelingen werken nu nauwer samen, waardoor het onderzoek is verbeterd en nieuwe ideeën eerder in de praktijk worden getest.
De computerfout kwam uit het onderzoeksteam. En zelfs daar waren maar een paar mensen op de hoogte.’ Ook de controlesystemen zijn aangescherpt. Maar, zo benadrukt Smith, niet alleen de ‘coding error’ joeg klanten weg. ‘Het ging ook om onze slechte prestaties in crisistijden. De les was de volgende: je kunt de markt twintig jaar verslaan, maar dat is niet genoeg als je drie jaar lang achterblijft bij de markt.’
Daarom is besloten de rol van het beleggingsteam groter te maken als het model onvoldoende werkt. ‘Er zijn momenten waarop de markten zich niet op winstontwikkelingen richten, maar gedreven worden door angst, dan wel hebzucht. Zo hebben we het tijdens de internetzeepbel ook slechter gedaan dan de markt.
Nu kijken beleggers weer wel naar resultaten. Maar er zullen meer crises komen, dus hebben we onze werkwijze aangepast. Al blijft het model onze ster. Alle dingen die we handmatig invoeren proberen we altijd systematisch te maken.’
Black box
Van een ‘black box’ is geen sprake, vindt Smith. De gangbare kritiek op quantfondsen irriteert hem: ‘Wat door iemands hoofd gaat, dat is een black box! Wij leggen precies uit wat we doen. Het moeilijke is de uitvoering, alleen al door de hoeveelheden data. Door de veelheid en complexiteit aan informatie wordt het voor analisten ook steeds moeilijker te volgen.
De statistieken leren dat ze vaak goed zitten als ze negatief zijn. Maar hebben ze een positieve visie, dan hebben ze de neiging die te overdrijven. Een mogelijke verklaring is dat mensen niet van slecht nieuws houden als de zaken goed gaan. Een geautomatiseerd systeem voorkomt dat emoties een rol spelen. Wij doen geen enkel bedrijfsbezoek, dus we laten ons ook niet beïnvloeden. Uiteindelijk gaat het toch om cijfers.’
Beurswaakhond SEC heeft een speciale kwantitatieve afdeling opgericht om geautomatiseerde, op ingewikkelde modellen gebaseerde handel beter te doorgronden. ‘De opkomst van machines is een uitdaging voor bedrijven en toezichthouders’, aldus afdelingshoofd Erozan Kurtas in de Financial Times.
Copyright: Het Financieele Dagblad, 19 september 2013.