Het is voor veel beleggers een eeuwige hoofdbreker: wanneer stap ik in, wanneer moet ik weer verkopen? Profiteren van volatiliteit op de beurs is misschien wel het moeilijkste dat er is. Toch kan de VIX beleggers helpen.
Befaamde beleggers zeiden al dat ze graag kopen als het bloed door de straten loopt of als ‘mister market’ in een depressieve toestand aan de deur staat om zijn aandelen te verkopen. Paniek op de markten kan zeker een goed moment zijn om in te stappen. Maar het is makkelijk om je te laten meeslepen door het marktsentiment en zelf ook aan het verkopen te slaan. Omgekeerd is het moeilijk om na een periode van koersstijgingen de hebzucht te weerstaan om de weging van aandelen te vergroten of om met geleend geld bij te kopen.
De ‘paniekindicator’ geeft de dynamiek weer van beide patronen voor de Amerikaanse markten. De lijn toont de koers-winstverhouding (P/E) van de S&P 500 ten opzichte van de volatiliteitsindex (VIX). De VIX is een goede graadmeter voor hoe angstig de Amerikaanse aandelenbeleggers op enig moment zijn. De laatste maanden is de indicator naar de onderkant van de bandbreedte van de afgelopen 25 jaar bewogen, wat wijst op (lichte) paniek. De scherpe daling zou erop kunnen wijzen dat het tijd is voor aandelenbeleggers die graag de markt willen ‘timen’ om weer in te stappen.
Vanaf februari 2016 en gedurende heel 2017 bleef de verhouding tussen waardering en angst toenemen richting de bovenkant, wat op euforie wijst. Dat had meer te maken met de ongebruikelijk lage niveaus van volatiliteit, dan met ongewoon hoge koers-winstverhoudingen. Eind 2017 kreeg de paniekindicator nog een laatste duwtje in de rug dankzij de Amerikaanse belastingverlagingen omdat de verwachting was dat deze voor hogere winsten zouden zorgen.
Extreem lage volatiliteitsniveaus laten aandelen minder risicovol lijken dan ze in werkelijkheid zijn, en andersom. Daarom is de VIX zo’n mooie indicator, die vaak piekt als de markt een bodem bereikt, of net bereikt heeft.
Extra risico aangaan
Voor Actiam is een hoge volatiliteit vaak een reden om extra risico aan te gaan. Corné van Zeijl, strateeg bij Actiam, gelooft ook dat de VIX beleggers kan helpen om met volatiliteit om te gaan, maar er zijn valkuilen: ‘Een veelgebruikte methode is om VIX-ETF’s te kopen. Maar de onderliggende waarde bestaat vaak uit futures en het doorrollen van deze futures kan duur zijn en dat gaat ten laste van de intrinsieke waarde van de ETF. Het beste is om ten tijde van volatiliteit opties op VIX te schrijven. Die zijn dan erg duur.’
Pim van Vliet onderzocht in zijn boekje ‘De conservatieve belegger’ de risico- en rendementscijfers van aandelenportefeuilles met verschillende niveaus van volatiliteit. Hij wees erop dat professionele beleggers een relatief risicoperspectief hebben: zij zijn vooral geïnteresseerd in het risico van achteropraken bij de markt. Zo kan een aandeel dat helemaal geen risico in zich heeft, in relatieve zin toch riskant zijn.
Van Vliet gelooft meer in spreiding en in een strenge selectie: ‘Een belegger moet alleen die volatiliteit ‘nemen’ die mogelijk iets oplevert, dus beleg prudent. Bij aandelen kun je door diversificatie je risico snel verkleinen, maar dit kan nog beter door een breed gespreide portefeuille van conservatieve aandelen. Dat kan zonder dat dit ten koste hoeft te gaan van een goed rendement. Empirisch onderzoek heeft aangetoond dat de risico-rendementrelatie (binnen aandelen als beleggingscategorie) vlak is.’
Van Vliet past dit principe toe in zijn fonds: ‘Volatiliteit is het startpunt. Binnen conservative equities ligt de nadruk op het selecteren van aandelen met een lage volatiliteit.’
Op de vraag wat beleggers kunnen met de hoge volatiliteit in de huidige markt, zegt Van Zeijl: ‘De bewegelijkheid is de laatste weken juist weer sterk teruggevallen. In de december was deze erg hoog en voor ons een van de indicatoren die aangaven dat we juist vast op aandelen moesten zijn. Ik zie bewegelijkheid als angstbarometer. Hoe meer angst hoe beter. Want er komen ook weer tijden dat deze angst weg ebt.’
Hoge VIX
Van Vliet geeft aan: ‘Een hoge VIX voorspelt het toekomstig risico goed. Horizon is wel belangrijk. Hoe langer de horizon des te zwakker de voorspelkracht. Volatiliteit is “mean reverting”, dus met lange horizon, een “full business cycle” van minstens 7 jaar, maakt de dagelijkse VIX niet heel veel uit. Historische volatiliteit van individuele aandelen is een goede voorspeller voor het toekomstig risico. Met low-vol aandelenbeleggingen kan je je aandelenportefeuille beter beschermen tegen een toekomstige hogere volatiliteit als financiële markten zenuwachtig worden en de onzekerheid toeneemt zoals we eind 2018 zagen. Helaas is die niet te voorspellen maar beleggers kunnen zich er dus wel op voorbereiden.’
Dit artikel is geplaatst in het Fondsnieuws-magazine van maart 2019.