Er is een grote overeenkomst tussen de manier waarop onze politieke democratie en beleggingsfondsen zijn georganiseerd. Om ons land te besturen hebben we politieke partijen, die een pakket van meningen bundelen.
Natuurlijk zult u het niet altijd op alle punten eens zijn met uw politieke partij, maar uw mening wordt op hoofdlijnen gehoord, en u heeft tevens een mening over zaken waarover u voorheen geen standpunt had. Wat politieke partijen zijn voor de kiezer, zijn beleggingsfondsen voor de belegger.
Met een beleggingsfonds kiest u voor een verzameling aandelen, waarvan enkel de brede contouren bekend zijn, zoals het land of het type aandeel waarin belegd wordt.
Permanente verkiezingen
Opvallend verschil is dat er bij beleggingsfondsen permanente verkiezingen aan de gang zijn, waarbij een belegger dagelijks kan wisselen. Dit principe zou bij de politiek ook toegepast kunnen worden. Waarom zouden we vier jaar moeten wachten om te mogen stemmen?
De reactie van mijn politieke partij op de financiële crises kan zodanig teleurstellend zijn, dat ik ogenblikkelijk wil veranderen, bijvoorbeeld wekelijks via een website.
Het grote voordeel is dat de politiek gedwongen wordt de mening van het volk beter te volgen. Een nadeel kan zijn dat individuen zich vooral op kortetermijnproblemen richten. Kiezers kunnen voor kortetermijnoplossingen kiezen, en de kosten daarvan op de lange termijn schuiven.
Tijd en moeite
Politieke partijen moeten dan rekening houden met de onzekerheid dat de kiezers van de ene op de andere week kunnen weglopen. Impopulaire maatregelen zoals belastingverhogingen et cetera zullen niet snel aan de orde gesteld worden.
Er zit bovendien iets tegenstrijdigs in. Een van de redenen om het politieke spel uit te besteden is het besparen van tijd en moeite. Door wekelijks te stemmen zult u zich toch in de materie moeten verdiepen.
Dezelfde afweging speelt ook bij beleggingsfondsen. Het is handig om op ieder gewenst moment van beleggingsfonds te kunnen wisselen, maar het betekent wel dat de belegger tijd en energie moet besteden aan het volgen van zijn fonds(en). Het wisselen van beleggingsfonds is niet kosteloos.
Beperkte mutatie
Een onverwachte grote uitstroom uit een beleggingsfonds kan behoorlijk wat problemen veroorzaken voor de zittende aandeelhouders. Dit zou een pleidooi kunnen zijn voor het beperken van de handelsmomenten in beleggingsfondsen tot bijvoorbeeld eens per maand.
De praktijk leert dat dit nadeel beperkt is. Fondsbeleggers muteren doorgaans niet zo veel in hun portefeuille.
Ook bij een politiek systeem waarbij we wekelijks kunnen stemmen verwacht ik niet dat kiezers frequent van partij wisselen. Wellicht dat kiezers kort na de start regelmatig van stem zullen wisselen, maar na verloop van tijd zullen grote wisselingen alleen optreden na grote gebeurtenissen in de wereld of na een grootschalig falen van een bepaalde partij.
Auke Plantinga is universitair hoofddocent aan de faculteit economie en bedrijfskunde van de Rijksuniversiteit Groningen.