Sinds dit jaar zijn bijna alle beleggingsfondsen overgegaan op een nieuwe kostenstructuur, waarbij niet langer kick backs worden betaald aan tussenpersonen. Als gevolg hiervan zijn de kosten van veel beleggingsfondsen merkbaar gedaald.
Met deze stap wordt een voorlopige conclusie bereikt van de modernisering van de Nederlandse markt voor consumenten beleggingsproducten.
Kenmerkend principe voor deze modernisering is dat de belangen van de klant centraal staan. Dit leidt tot grote transparantie en het opdelen van de consumenten beslissing in afzonderlijk te onderscheiden stappen: advies, distributie en beheer.
Met andere woorden, de consument moet eerst advies inwinnen of expliciet besluiten daarvan af te zien, vervolgens moet de consument zelf een distributiekanaal kiezen en uiteindelijk een specifiek product. Iedere stap in het proces wordt afzonderlijk beloond. Hiermee wordt kruissubsidiëring voorkomen en daarmee mogelijke belangtegenstellingen omzeild.
Technisch gezien kunnen we vaststellen dat de modernisering grosso modo is gelukt. We hebben nu een markt voor financiële producten die behoorlijk transparant is. ‘Tuurlijk, we zouden nog wel meer zaken willen weten over onze vermogensbeheerders, maar of we daar heel veel mee opschieten is de vraag.
Als onderzoeker vind ik transparantie geweldig, want het geeft veel mogelijkheden om van alles en nog wat te onderzoeken.
Transparantie leidt tot desoriëntatie
De essentie van het probleem is dat de consument wel een eerlijk product wil, maar geen moeite ervoor wil doen. Transparantie leidt tot meer informatie en vaak tot een desoriëntatie van de klant. Ik heb dat zelf niet zozeer met beleggingsfondsen, maar wel met mijn energierekening.
Ten opzichte van zeg vijftien jaar geleden is de rekening behoorlijk gedetailleerd geworden, en ik kan de transportkosten en de productiekosten van elkaar scheiden. Omdat ik er geen moeite voor doe, snap ik eigenlijk niet wat er nou precies gebeurt en kom ik ook niet tot de stap om eens te kijken of ik bij een nieuwe energieleverancier goedkoper uit ben.
Dat is precies wat er nu ook gebeurt op de markt voor financiële producten. Veel kopers zien door de bomen het bos niet meer, en alle verschillende stappen die gezet moeten worden verhinderen dat je een product aankoopt.
Sterretjes à la Morningstar
Dat betekent dat veel mensen te weinig beleggen, te weinig verzekeringen afsluit en niemand meer een lijfrente koopt. Transparantie is een basisvoorwaarde, maar veel belangrijker is dat consumenten weer met vertrouwen naar financiële producten kunnen kijken. We hebben sterretjes nodig à la Morningstar, maar dan voor het hele spectrum aan financiële producten. Iemand moet de moeite doen om alle producten te analyseren en daaruit eenvoudige aanbevelingen kunnen doet.
Er moet een nieuwe instelling komen, zoiets als een fusie van consumentenbond, independer en Morningstar. Deze instelling moet aanzien hebben. En daarom is het belangrijk dat deze instelling behoorlijk van geld moet worden voorzien, want het is monnikenwerk om financiële producten te doorgronden.
De bestaande instellingen doen naar mijn inzicht behoorlijk hun best om onafhankelijk te zijn, maar ze zijn voor hun inkomsten vaak direct of indirect afhankelijk van betalingen door de industrie. En dat is een probleem. Daarom stel ik voor om een deel van de opbrengsten van de vermogensrendementsheffing aan te wenden om dit nieuwe instituut op te zetten.
Auke Plantinga is universitair hoofddocent aan de faculteit economie en bedrijfskunde van de Rijksuniversiteit Groningen.