Een groot deel van de regelingen voor sociale zekerheid in Nederland zijn doorgaans kostbare voorzieningen die ook nog eens vaak de flexibiliteit op de arbeidsmarkt frustreren.
Het is dan ook niet verbazingwekkend dat de overheid zicht steeds meer terugtrekt uit deze rol, en haar taak concentreert op het creëeren van een basisvoorziening.
In plaats daarvan worden burgers uitgedaagd om zelf verantwoordelijkheid te nemen, bijvoorbeeld door deelname in de levensloopregeling.
Sparen voor bijzondere gebeurtenissen
De levensloopregeling is bijzonder aantrekkelijk omdat deelnemers kunnen sparen voor bijzondere gebeurtenissen, zoals het zorgen voor een ziek familielid, het nemen van een sabbatical of vervroegd pensioen.
Ook kan men de levensloop gebruiken om het pensioen te verhogen. Dit is een bijzonder waardevol gelet op het feit dat pensioenen in de toekomst waarschijnlijk lager en meer onzeker zullen zijn.
De levensloopregeling kan nog verder uitgebreid worden. Een belangrijke kandidaat is de WW-uitkering. De huidige WW geeft iemand een uitkering na een gedwongen ontslag. Deze uitkering heeft een duur van maximaal twee jaar, en geeft de ontvanger een inkomen dat behoorlijk veel hoger kan zijn dan de bijstand.
Duur WW
De duur van de WW zou aanzienlijk ingekort kunnen worden als werknemers zelf een spaarpot in de vorm van een levensloopregeling hebben voor onvoorziene werkeloosheid. De rol van de staat is dan het in standhouden van een sociaal vangnet op bijstandsniveau.
Het is dan wel noodzakelijk dat meer mensen deelnemen. Om dit te bereiken zou deelname verplicht kunnen worden gesteld, bijvoorbeeld in de vorm van een minimale storting van 2 procent van het inkomen. Individuen kunnen dan zelf beslissen om eventueel meer te storten, om zodoende meer flexibiliteit in de toekomst te verkrijgen voor uitkeringen in het kader van ouderschapsverlof, zorgverlof, et cetera.
Collectieve regelingen op dit punt kunnen dan voor wat betreft inkomenscompensatie grotendeels afgeschaft worden. Ook zouden mensen dan bij vrijwillig ontslag een uitkering kunnen krijgen. Verder kan de regeling opengesteld worden voor ZZP’ers, die op deze wijze ook hun eigen sociale zekerheid kunnen bouwen.
Kosten zichtbaar
De belangrijkste reden om mensen meer verantwoordelijk te maken voor hun eigen ‘sociale zekerheid’ is dat de kosten op een individueel niveau zichtbaar worden, waardoor het individu zuiniger met de regeling om zal springen.
Wanneer je vanuit de situatie van een WW-uitkering mogelijk in de verleiding bent om de nieuw te accepteren baan pas over twee maanden in te laten gaan, zul je daar wat minder gemakkelijk over denken wanneer dit ten koste gaat van je levensloopsaldo.
Iedere deelnemer kan bovendien een eigen keuze maken voor spaar- en beleggingsinstrumenten in zijn levensloopregeling.
Auke Plantinga is hoofddocent aan de faculteit bedrijfskunde en economie van de Rijksuniversiteit Groningen.