We hadden een hoop ellende kunnen voorkomen door de Grieken hun volledige staatsschuld van ruim 330 miljard euro kwijt te schelden.
Dat had ons Europeanen eenmalig ongeveer 4 procent van het BNP gekost. De Grieken waren dan weer schuldenvrij geweest, en Europa verlost van een crisis. Door al het getreuzel hebben we kostbare tijd verloren. Sneller handelen en verlies nemen voorkomt grotere ingrepen later.
Alhoewel, wat is eigenlijk snel handelen in dit verband? De crisis is niet nieuw, en het lijkt soms wel dat we kijken naar het wereldrecord domino in slow motion.
Italië
Is de kleine domino steen Griekenland groot genoeg om de dominosteen van Italië om te gooien? De Italiaanse dominosteen zwenkt gevaarlijk heen en weer. Eén beweging van heen naar weer kan soms wel weken duren. Ondertussen proberen enkele ijverige toezichthouders met Pritt-stift en plakband de dominostenen aan de grond vast te plakken.
Omdat alles in slow motion gaat, moeten de toezichthouders uitkijken dat ze niet hun evenwicht verliezen en pardoes een dominosteen ongewild om laten vallen. Aan de kant staat nog een werkeloze toezichthouder te prutsen met secondelijm, maar de tube is door zijn onhandigheid inmiddels vastgeplakt aan zijn wijsvinger.
Staatsschuld in de portefeuilles banken
Laten we ons nu richten op hoe we dit drama in de toekomst kunnen voorkomen. Het domino effect wordt vooral versterkt door de aanwezigheid van staatsschuld in de portefeuilles van Europese banken. Omdat banken met veel vreemd vermogen (spaargeld e.d.) gefinancierd zijn, kan een relatief geringe waardedaling in de obligatieportefeuille al snel grote problemen veroorzaken.
En omdat banken veel geld onderling aan elkaar lenen, kan een crisis snel overslaan. Wanneer banken failliet gaan, komt de economie tot stilstand.
Waarom heeft een bank staatsobligaties in portefeuille? Is het de taak van een bank om spaargelden van burgers aan te trekken om deze vervolgens te beleggen in staatsobligaties? Is het niet hun taak om het bedrijfsleven van kredieten te voorzien?
Een groot deel van het probleem had niet bestaan als alle Italiaanse en Griekse obligaties in de portefeuilles van particulieren, beleggingsfondsen en pensioenfondsen terecht waren gekomen.
Bescheiden uitwerking
Deze portefeuilles waren wel in waarde gedaald, maar het effect op de financiële markten was veel kleiner geweest. Zelfs een volledige afwaardering van de Griekse staatsschuld zou een bescheiden uitwerking op het totaal van de waarde van de Europese beleggingsportefeuilles hebben gehad.
Kortom er zijn goede redenen om banken te ontmoedigen om te beleggen in staatsobligaties. Een verbod gaat misschien te ver, maar een beperking lijkt op zijn plaats. Bovendien is het verstandig dat staatsobligaties niet langer als een bevoorrechte klasse van risico-arme instrumenten worden behandeld in het toezicht op banken, maar als net zo risicovol als bedrijfsobligaties.
Auke Plantinga is universitair hoofddocent aan de faculteit economie en bedrijfskunde van de Rijksuniversiteit Groningen.