Minister De Jager van Financiën wil bij wet de bestaande praktijk verbieden dat aanbieders van hypotheken, levensverzekeringen en pensioenen provisies aan tussenpersonen betalen. De gedachte is dat de kwaliteit van de adviezen van tussenpersonen door provisies negatief wordt beïnvloed.
De adviseur kan immers de neiging hebben om te adviseren in de richting van producten met de hoogste provisie, zonder dat die het beste hoeven te zijn. De onafhankelijkheid van de tussenpersoon is hiermee in het geding.
Adviesfee
Het afschaffen van provisies schept een probleem voor de onafhankelijke financieel adviseur die de onderkant van de markt bedient. Eendachtig de wens van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) moet hij of zij nu op uurbasis een factuur gaan schrijven voor het afgegeven advies.
Vermoedelijk is dat een brug te ver voor veel met name kleinere particulieren. Deze zullen zich direct tot de traditionele banken en verzekeraars wenden. Ook bij banken en verzekeraars speelt het probleem dat de grens tussen verkoop en advisering niet altijd duidelijk is.
Onafhankelijke adviseur
Recent onderzoek van de AFM laat bovendien zien dat onafhankelijke financieel adviseurs transparanter zijn dan banken op het gebied van vergoeding bij hypotheekadviezen. De onafhankelijke adviseur is dus in een lastige positie gemanoeuvreerd zonder dat de situatie voor de klant onmiddellijk veel beter wordt.
Als onafhankelijk financieel advies zo belangrijk is, dan kan men tevens een verbod instellen op banken en verzekeraars die rechtstreeks aan consumenten verkopen, zonder de winstmarge op deze producten te communiceren.
Om de positie van de financiële consument te verbeteren, moet minister De Jager verdergaan dan alleen het afschaffen van de provisies. Eén van de stappen die hij kan nemen, is het vereenvoudigen van de fiscale behandeling van financiële producten.
Fiscaal neutraal
De basisregel zou moeten zijn dat financiële producten zo veel mogelijk fiscaal neutraal moeten worden. Premies moeten niet langer aftrekbaar zijn en uitkeringen niet langer belast.
Het opgebouwde vermogen zou belast kunnen worden volgens de bestaande vermogensrendementsheffing, met vrijstellingen ten faveure van pensioenopbouw en eventuele andere te bevorderen vermogensdoelen.
Een andere maatregel is het heffen van een belasting op financiële producten die vervolgens wordt gebruikt om particulieren te subsidiëren bij het inwinnen van financieel advies. Deze heffing komt daarmee in de plaats van de huidige provisie, en leidt ertoe dat die rechtstreeks bij de consument terecht komt.
Deze kan dan bijvoorbeeld een hypotheekadvies laten maken, waarbij hij of zij dan een deel van de kosten kan terugvorderen, uiteraard gelimiteerd tot een bepaald bedrag. De AFM lijkt een natuurlijke partij om deze regeling uit te voeren.
Auke Plantinga is universitair hoofddocent aan de faculteit economie en bedrijfskunde van de Rijksuniversiteit Groningen.