In de afgelopen weken hebben we kunnen lezen dat er hard wordt gewerkt aan het versterken van het toezicht op de financiële sector.
Soms lijkt het wel dat dalende beurskoersen worden toegeschreven aan het falende toezicht. Ongetwijfeld is het zo dat het toezicht efficiënter en beter georganiseerd kan worden.
Meer toezicht
Het is de vraag of de financiële sector behoefte heeft aan meer toezicht. De uiteindelijke oorzaak van de huidige malaise ligt naar mijn mening in een combinatie van de complexiteit van financiële produkten en de financiële ongeletterdheid van veel consumenten.
Toezicht leidt ertoe dat de aanbieders worden gedwongen zich aan goed bedoelde regels te houden die niet altijd goed voor de klant hoeven te zijn.
Extra toezicht pakt niet het onderliggende probleem aan dat consumenten onvoldoende inzicht hebben in financiële produkten. Dit inzicht wordt ook niet vergroot door het toevoegen van een financiële bijsluiter, aangezien de crux van veel producten juist zit in kleine lettertjes die in uitzonderlijke situaties van toepassing worden. Uiteindelijk dient een potentiële klant zelf de moeite te nemen om het product te begrijpen.
Kennisniveau
Helaas doen de meeste klanten dit niet, en ze hebben bovendien geen zin om vooraf te betalen voor goed advies. De vragenlijsten die we nu als financieel consument moeten beantwoorden alvorens een financieel produkt te mogen kopen zijn vaak paternalistisch van aard en lijken meer bedoeld om de juridische aansprakelijkheid van de aanbieder af te dekken dan inzicht te krijgen in het kennisniveau van de consument.
Dit komt uiteraard omdat de vragenlijst door de aanbieder zelf is opgesteld, en de aanbieder heus niet gaat vragen of de consument wel weet hoe hoog de verborgen kosten in het produkt zijn.
Het is vooral nodig om het kennisniveau van de financiele consument te vergroten. Enige dwang is daarbij onvermijdelijk. Een uitstekend middel hiervoor is een website waar een consument zijn kennis kan toetsen over een door hem aan te schaffen financieel produkt.
Kleine lettertjes
De consument krijgt een overhoring over de kleine lettertjes van het financiële product. Indien men de toets niet maakt of onvoldoende, dan kan men geen beroep doen op de regels voor consumentbescherming zoals de deposito garantieregeling.
Een onafhankelijke partij dient zorg te dragen voor het verzinnen van de vragen. Dat zal een dure aangelegenheid zijn, maar de consument kan ongetwijfeld wel iets willen betalen voor zo’n examen, omdat het zijn rechtspositie versterkt.
Daarnaast zou de overheid een dergelijke website kunnen subsidieren. Als de consument zakt voor het examen, dan kan hij overwegen om een minder complex produkt, zoals een spaarrekening bij een onder direct toezicht van DNB staande partij.
Auke Plantinga is universitair hoofddocent aan de faculteit economie en bedrijfskunde van de Rijksuniversiteit Groningen.