Recentelijk publiceerde het actuarieel adviesbureau LCP een onderzoek waaruit bleek dat de uitvoeringskosten van pensioenfondsen naar schatting zo’n 6 miljard euro per jaar bedragen. Dit is zo’n 17 procent van de jaarlijks af te dragen pensioenpremie.
Onmiddellijk werden er Kamervragen gesteld, en hier en daar werd ook gesuggereerd dat deze kosten veel te hoog zijn. Naar mijn mening is deze ophef tendentieus en onterecht.
Wanneer deze kosten in verhouding worden gebracht met het belegd vermogen van de pensioenfondsen, dan bedragen deze ongeveer 0,65 procent. Een beleggingsfonds rekent gemiddeld genomen als snel het dubbele percentage.
Trackers rekenen gemiddeld ietsje minder, namelijk zo’n 0,5 procent, maar daar komt nogal eens bewaarloon overheen.
Niet omgezet in lijfrente
Kortom, iemand die spaart voor zijn pensioen is met een tracker iets goedkoper uit, maar deze mist vervolgens een belangrijk element: Een beleggingsfonds of een tracker wordt bij het ingaan van de pensioenleeftijd niet automatisch en kosteloos omgezet in een lijfrente.
Wat dat betreft is een collectief pensioenfonds een gouden deal: beleggen en een lijfrente voor de prijs van goedkoop beleggingsproduct! Bovendien hoef je er als individu weinig voor te doen. De critici die vinden dat mensen dit zelf ook zouden kunnen doen negeren het feit dat de meeste mensen weinig tijd willen besteden aan hun financiële planning.
Bovendien is het maar de vraag of je als individu een beter product krijgt. De invoering van geïndividualiseerde pensioenregelingen in de Verenigde Staten is geen onverdeeld succes.
Omslagstelsel
De echte vraag die gesteld zou moeten worden is of het wel zo aantrekkelijk is om pensioenen via de kapitaalmarkt op te lossen. LCP laat duidelijk zien dat vermogensbeheer de grootste kostenpost is. Wellicht is het beter om de pensioenen - net als de AOW - deels te financieren op basis van een omslagstelsel.
Goed beschouwd maakt het niet zoveel uit of we pensioenen via de kapitaalmarkt of via een een omslagstelsel financieren. Uiteindelijk consumeren we dat wat er vandaag aan producten en diensten geproduceerd wordt. De reële economie werkt altijd op basis van een omslagstelsel.
Wellicht hebben we in de afgelopen decennia teveel op de vermogensmarkt vertrouwd. Een overvloed aan vermogen heeft bedrijven en overheden voorzien van goedkoop kapitaal. Een gebrek aan rendabele investeringsmogelijkheden heeft ertoe geleid dat de vermogensmarkt onvoldoende heeft bijgedragen tot een structurele verbetering van de economie.
De toekomst zal een sterke stijging van de zorgkosten laten zien, een fenomeen dat moeilijk via de vermogensmarkt is op te lossen. Zorg is nu eenmaal arbeidsintensief. Uiteindelijk wil de zorgbehoevende oudere een verpleegster of een dokter, en geen bankier of portefeuille-manager.
Auke Plantinga is universitair hoofddocent aan de faculteit economie en bedrijfskunde van de Rijksuniversiteit Groningen.
De informatie in deze column dient niet te worden opgevat als beleggingsadvies, beleggingsaanbeveling, aanbod of uitnodiging om effecten te kopen, te verkopen of anderszins te verhandelen.