De ondergang van DSB gaf een dramatische en tevens boeiende kijk op het functioneren van de Nederlandse financiële sector.
We zagen hoe klanten van DSB onnodige en ingewikkelde producten kregen aangeboden.
We vroegen ons af hoe het mogelijk is dat een bank zich zo weinig van haar zorgplicht aantrekt. We vroegen ons ook af waar de toezichthouder was.
De AFM gelooft in onafhankelijke financiële adviseurs die volgens het model ‘uurtje-factuurtje’ advies verlenen. Het is echter de vraag of de financieel ongeletterden zich ook zo’n dure adviseur kunnen veroorloven. Veel financiële behoeften kennen eenvoudige oplossingen.
Fiscaliteit
Wanneer je een huis wilt kopen, dan sluit je een hypothecaire lening af, bijvoorbeeld in de vorm van een annuïteit. Wanneer dit het standaardproduct op de markt zou zijn, dan is een financieel adviseur amper nodig. Men kan gemakkelijk de tarieven vergelijken en de consequenties van een keuze overzien.
Het probleem is echter dat fiscaliteit roet in het eten gooit. In eerste instantie is het noodzakelijk dat men de aftrekbaarheid en belastbaarheid van rente, premies et cetera meeneemt in de analyse.
Het probleem is echter dat de financiële producten anticiperen op de fiscaliteit. Zo ontstond al spoedig de spaarhypotheek, de levenhypotheek en de beleggingshypotheek.
Motief
De fiscus heeft de financiële instellingen een motief verschaft om ingewikkelde financiële producten aan te bieden. En uiteindelijk belandt het fiscale voordeel bij de aanbieders van financiële producten.
Mijn advies is om als hoofdregel zo weinig mogelijk fiscaal gefaciliteerde producten aan te schaffen.
Ik pleit er dan ook voor om de regelgeving te richten op het bevorderen van eenvoudige gestandaardiseerde financiële producten. Dat betekent dat er een einde moet komen aan de speciale fiscale regelingen die veel producten kennen.
De rente op hypotheken, de premies voor koopsompolissen, lijfrentes, levensloopregeling, pensioenen en al wat dies meer zij, zou niet langer aftrekbaar mogen zijn. Uiteindelijk zouden alle financiële producten onder de vermogensrendementsheffing moeten vallen, waarbij het vrijgestelde bedrag fors omhoog mag.
Toezicht
Daarnaast zou ook het toezicht van de Nederlandsche Bank en van de AFM zich moeten concentreren op het bevoordelen van eenvoudige producten. Belangrijk is dat de consument een betere bescherming krijgt indien hij kiest voor eenvoudige producten.
Bijvoorbeeld wanneer een bank u — als gevolg van het verzaken van haar zorgplicht — een lening versterkt die 20.000 euro te hoog is, dan zou u de mogelijkheid moeten hebben om deze lening via de rechter kwijt te laten schelden.
Een andere mogelijkheid: een bank met veel complexe financiële consumentenproducten op haar balans krijgt te maken met hogere solvabiliteitseisen.
Auke Plantiga is universitair hoofddocent aan de faculteit economie en bedrijfskunde van de Rijksuniversiteit Groningen.