Wie de machtigste en meest invloedrijke staat van de wereld wil zijn, moet aan een paar eisen voldoen. In de eerste plaats moet er de bereidheid zijn om de imperiale macht te verdedigen, zowel met politieke en economische als met militaire middelen. Daarnaast is er de zogenoemde ‘soft power’.
Dit is een concept dat ontwikkeld is door hoogleraar Joseph Nye van Harvard University. Hierbij gaat het om de aantrekkings- en de overtuigingskracht van de cultuur, de politieke waarden en de ethiek van een land. Vooral in een informatietijdperk, zoals de wereld thans kent, is ‘betrouwbaarheid de meest schaarse bron’ van soft power, benadrukt Nye.
De Verenigde Staten zijn volgens onderzoek uit 2014 een natie die als geen ander soft power heeft. Het land heeft dat sinds 1945 en dit heeft gezorgd dat de VS zowel op het ter- rein van hard power als van soft power de hegemoniale macht van dit moment zijn.
Die status wordt – met name op het terrein van waarden, normen en ethiek – aangevochten door China. Dit land is weliswaar ten opzichte van de VS nog ver verwijderd van een vergelijkbare positie als een soft power, maar met de inauguratie van Donald Trump tot de 45ste president van de VS zouden de machts- en gezagsverhoudingen in de wereld kunnen kantelen.
Als Trump met zijn verkiezingscampagne iets in de waagschaal heeft gesteld, dan is het wel zijn eigen betrouwbaarheid en in het verlengde daarvan die van de VS. Zijn beledigingen aan het adres van vele groepen en minderheden, in binnen- en buitenland, zijn bekend. Daarnaast bediende hij zich van onwaarheden en heeft hij sinds zijn uitverkiezing op 8 november al de nodige beleidsvoornemens bijgesteld, ingetrokken of genuanceerd. ‘Liegen om te winnen’, is niet een aanbeveling voor de houdbaarheid van soft power.
Trump is al op veel teruggekomen, maar niet op zijn uitspraak dat hij het Klimaatakkoord wil opzeggen. Dit akkoord, waaraan bijna 200 landen zich hebben verbonden, waaronder de VS, wordt volgens hem niet gestaafd door voldoende wetenschappelijk bewijs. Als die houding beleid wordt, dan lopen de VS het risico veel soft power te verliezen. Want het bewijs voor klimaatverandering en voor een existentiële bedreiging van het aardse leven wordt inmiddels noch door wetenschappers, noch door multinationals of publieke opinie serieus aangevochten.
Sterker nog, China positioneert zich thans als de grote pleitbezorger van een wereldwijde aanpak van de klimaatverandering en van een transitie naar een verduurzaming van economie en samenleving. De machthebbers in Peking hebben zich lang tegen deze transitie verzet, maar de toenemende vervuiling en onleefbaarheid van de Chinese miljoenensteden, maakt dat zij zich nu razendsnel aanpassen om het sociale contract tussen de communistische partij en het volk niet in de waag- schaal te stellen.
Als de voortekenen juist zijn dan wordt verduurzaming de kern van een wereldwijde technologische revolutie. Als de VS onder Trump ervoor kiezen ‘de container achter de sloep’ te worden, dan zal zowel de soft power als op termijn ook de hard power afbrokkelen en zal de wereld - alsook de financiële markten - zijn blik richten op een nieuwe leider: China.
Cees van Lotringen is hoofdredacteur van Fondsnieuws. Dit commentaar is verschenen als voorwoord in de december-editie van het Fondsnieuws-magazine.