Zo’n kredietcrisis, dat gaat de wereld geen tweede keer overkomen. Sinds 2008 werkt de Europese Commissie hard om de gaten in het toezicht te dichten.
Met verscherpt toezicht op banken, rating agencies, fondsmanagers en de OTC (over-the-counter) handel in derivaten hopen toezichthouders financiële markten in de toekomst beter te beheersen.
Achtergrond van het verscherpte toezicht is de gedachte dat de crisis zo diep is geweest omdat niemand zicht had op de omvang van de risico’s die marktpartijen liepen. De marktpartijen wisten het zelf niet eens.
Leeson en Kerviel
Zolang de handel nog over de beurs verloopt is vaak wel redelijk inzichtelijk wat er gebeurt. Hoewel ook op de beurs lelijke verliezen kunnen worden geleden met potentieel grote impact op de reële economie. Nick Leeson en Jerome Kerviel kunnen daarover meepraten.
De over-the-counter-derivatenhandel onttrekt zich echter aan de waarneming. Daardoor neemt het zicht op de risico’s die partijen lopen nog verder af.
Dat is extra onaangenaam omdat er sprake is van een dubbel risico. Ten eerste is dat het risico dat hun derivaten waardeloos blijken. Ten tweede is dat het risico dat de wederpartij bij hun derivatentransactie niks waard blijkt.
Centraal register
Daar wil de Europese Commissie verandering in brengen. De Commissie wil dat marktpartijen hun derivatenposities melden bij een centraal register (trade repository).
Daarnaast wil de Commissie dat zoveel mogelijk transacties gaan verlopen via een centrale clearing partij (CCP). De CCP neemt het tegenpartijrisico over van de partijen bij een derivatentransactie.
De CCP doet dat natuurlijk niet gratis. Ze zal van de partijen die bij de transactie betrokken zijn zekerheden (margins) eisen. Die margins zijn hoger naarmate de marktwaarde van een derivaat meer fluctueert en het de CCP meer tijd en geld kost om de positie te liquideren als een partij zijn verplichtingen niet nakomt.
Voor marktpartijen is het een ongemak om zekerheden te moeten stellen. Het voordeel van derivaten is immers dat zij een lage investering vergen in vergelijking met de onderliggende waarde: wie olie op termijn koopt, hoeft de olie niet nu al te betalen en bespaart zich dus de kosten van rente en opslag.
Derivaten
Als kopers en verkopers van derivaten zekerheden moeten stellen, neemt de aantrekkelijkheid van derivaten af. Of dat een voordeel of een nadeel is, hangt ervan af. Het doel van de maatregel is om het nemen van risico’s te ontmoedigen.
Derivaten worden echter niet alleen gebruikt om risico’s te nemen, maar ook om risico’s af te dekken. Het ontmoedigen van dat laatste is contraproductief.
Bovendien is het de vraag of een Europese toezichthouder kan beoordelen welke beleggingen risicomijdend en welke speculatief zijn. Ook als je je tot de tanden hebt bewapend, kan het gevaar uit onverwachte hoek komen.
Erna Moerdijk is advocaat bij Bureau Moerdijk en gespecialiseerd in investment management.