Deze maand viert de hausse op de beurzen haar zesde verjaardag en heeft de hausse in obligaties de respectabele leeftijd van 33 jaar bereikt. Tijd om het onderwerp risicomanagement eens aan te snijden!
Risico gaat over wat je niet weet, niet over wat je wel weet…
In het leven en in de financiële markten dienen we onderscheid te maken tussen ‘risico’ en ‘onzekerheid’. Risico beschrijft situaties waarvan exact kan worden uitgerekend wat de waarschijnlijke uitkomsten zijn. Onzekerheid beschrijft juist situaties waarvan de waarschijnlijke uitkomsten onbekend zijn, en belangrijker nog, niet kunnen worden uitgerekend vanwege het feit dat ze uniek zijn.
Wanneer men het heeft over risico, dienen we dan ook aan te nemen dat we het mengpaneel weten van waaruit het lot de toekomstige gebeurtenissen kiest. Dit is de reden dat financiële handboeken altijd kiezen voor kop of munt, casino en dobbelsteen voorbeelden. In dit soort voorbeelden kunnen de waarschijnlijkheden exact worden berekend.
Illusie
Veel risicomanagers zijn dan ook veel te kwantitatief ingesteld. Zij meten risico, maar ‘managen’ vaak weinig. Deze ‘risicomanagers’ hebben werktuigen als volatiliteit, correlatie, bèta, en Value at Risk (VaR) in hun gereedschapskoffertje. Hiermee stresstesten zij portefeuilles gebaseerd op informatie die vandaag beschikbaar is. Zij verkeren vervolgens in de illusie dat risico tot vier cijfers achter de komma is uit te rekenen.
Echter, risico gedefinieerd als onzekerheid gaat juist over wat we op dit moment niet weten. Deze onzekerheid stelt onze portefeuilles bloot aan onverwachte veranderingen. Per definitie is het onmogelijk datgene te meten wat we niet weten. Soms is de economie zwak en krijg je te maken met een aardbeving die wordt gevolgd door een tsunami die, op haar beurt, een nucleaire ramp veroorzaakt (Fukoshima). Welk risicomodel had daar rekening mee gehouden?
Risico is permanente schade aan uw doelstelling
Permanente schade betekent voor de ene belegger het niet halen van de beleggingsdoelstelling als gevolg van grote verliezen en voor de andere belegger een gebrek aan inkomen uit de portefeuille als gevolg van de huidige extreem lage (of zelfs negatieve) rente.
Beleggers met defensieve portefeuilles zijn momenteel het slachtoffer van een onverwachte verandering. Beleggers en de regelgever zijn jarenlang te comfortabel geweest met het feit dat obligaties een veilige belegging waren als gevolg van de lage volatiliteit. Echter, men had nooit rekening gehouden met een negatieve rente waardoor de defensieve belegger nu met de handen in het haar zit.
Risicomanagement
De toekomst is onzeker. Het enige dat we zeker weten is dat de status quo zal veranderen. Risicomanagement (in tegenstelling tot risico ‘meting’) is een systematisch proces van het (tijdig) aanpassen van een portefeuille aan die veranderende omstandigheden. Risicomanagement vereist kennis, discipline en ervaring.
Coco Chanel zei ooit: ‘Fashions change but style endures.’ Haar uitspraak is uitstekend toepasbaar op de wereld van beleggen. De mode verandert continu (uw Hawaii-shirt wordt vanzelf weer hip). Hetzelfde geldt voor trends op de financiële markten. Echter, een beleggingsstrategie gericht op risicomanagement overleeft altijd.
Hans Betlem is chief investment officer bij IBS Capital Management.