Eind mei kwam de Hoge Raad terug op zijn strenge jurisprudentie voor commanditaire vennootschappen, de rechtsvorm die ook veel beleggingsfondsen kennen.
Deze vennootschappen hebben behalve een beherend vennoot, ook een stille vennoot. De beherend vennoot vertegenwoordigt de vennootschap naar buiten toe. De stille vennoot brengt kapitaal in.
Vanwege zijn beperkte rol is de aansprakelijkheid van de stille vennoot begrensd. Hij is aansprakelijk tot het bedrag van zijn inleg. Daarbij is de stille vennoot wel aan strikte regels gebonden. Hij mag niet beheren. Doet de stille vennoot dit toch en bemoeit hij zich met het beheer van de cv, dan is hij hoofdelijk aansprakelijk voor de schulden van de cv.
De feiten
Ouders en zoon richten samen een cv op ter exploitatie van een lunchroom. De ouders zijn stille vennoten. De zoon is beherend vennoot. Op enig moment wordt de lunchroom verkocht, waarna de cv wordt ontbonden. De koper stelt echter nog geld van de cv tegoed te hebben vanwege vergoedingen betaald aan een voormalig werknemer. De koper spreekt de stille vennoten aan voor vergoeding van dit bedrag. Hij stelt dat zij het beheerverbod hebben overtreden door het meetekenen van een huurovereenkomst en huurbeëindigingsovereenkomst.
Rechtbank en hof oordeelden dat de stille vennoten met het meetekenen de indruk hebben gewekt dat zij als beherend vennoot de cv vertegenwoordigden. (Zie voor de uitspraak van de rechtbank Zeeland-West Brabant ook de column van Rogier Raas). Het verweer dat de verhuurder ervan op de hoogte was dat de ouders stille vennoten waren, en niet als beherend vennoot optraden, kon niet baten. Het hof volgde de strenge jurisprudentie van de Hoge Raad. Voldoende is dat de stille vennoot de indruk wekt dat hij aan de beherend vennoot gelijk te stellen is. Daarbij maakt niet uit of de wederpartij op de hoogte is van de hoedanigheid van de stille vennoot.
De Hoge Raad gaat om
Met het recente arrest komt de Hoge Raad terug op zijn eigen jurisprudentie. Op de overtreding van het beheerverbod is een zware sanctie gesteld: hoofdelijke aansprakelijkheid voor alle schulden van de cv, ook voor schulden die zijn ontstaan voordat het verbod werd overtreden. Deze sanctie is alleen gerechtvaardigd als een stille vennoot onduidelijkheid laat ontstaan over zijn rechtspositie in de vennootschap. De stille vennoot moet kortom enig verwijt kunnen worden gemaakt.
Volgens de Hoge Raad mag de sanctie echter niet in onevenredige verhouding staan tot de aard en ernst van de schending van het beheerverbod. De sanctie dient zelfs achterwege te blijven als zij niet door het handelen van de stille vennoot wordt gerechtvaardigd. Bij de beoordeling van deze vraag is mede van belang of bij derden een onjuiste indruk over de hoedanigheid van de stille vennoot heeft kunnen ontstaan.
De strenge uitleg van de Hoge Raad is dus genuanceerd. Niet in alle gevallen dreigt hoofdelijke aansprakelijkheid. Aansprakelijkheid kan onder omstandigheden achterwege blijven, of zij kan worden beperkt tot bepaalde schulden van de cv. Dat geeft de stille vennoot enige ademruimte.
Ingrid Viertelhauzen is advocaat bij Stibbe en lid van Stibbe’s Investment Management Groep.