Beleggers verkochten in de loop van 2011 op grote schaal staats- en bedrijfsobligaties van Zuid-Europese landen.
Dit jaar hebben beleggers tot nu toe een broos vertrouwen in de obligaties uit deze landen. De verkopen van obligaties kunnen zich echter herhalen door een weeffout in de euro. Er is namelijk geen geloofwaardig mechanisme om betalingsbalansproblemen op te lossen.
Landen in Zuid-Europa hebben jarenlang te veel goederen geïmporteerd. Hiervoor leenden ze geld in het buitenland. Nieuwe regels voor overheden beperken in de toekomst tekorten op de begroting. Voor landen moet er ook een duidelijk beleid komen om handelstekorten te beperken.
Vergelijk Italië met een gezin. Het is niet erg wanneer de huishoudrekening diep in het rood staat, zolang de partners samen over voldoende spaargeld beschikken om het tekort aan te vullen. Er is pas een probleem wanneer het totale huishouden meer uitgeeft dan het verdient, het dus moet lenen en er geen perspectief is dat het inkomen in de toekomst stijgt. Dit is sinds kort de situatie van Italië.
Te veel import
De inwoners van Italië beschikten over vermogen waarmee de staatsschuld gefinancierd kon worden. De overheid betaalde rente aan haar inwoners die daar eventueel weer belasting over betaalden. Het echte probleem is dat de Italianen te veel goederen uit het buitenland zijn gaan importeren, zoals machines uit Duitsland. Daarnaast brengen ze recent vermogen naar het buitenland.
Stel dat een land meer goederen importeert dan exporteert. Dat land moet dan van het buitenland geld lenen om de goederen te kunnen betalen. Landen die exporteren bouwen vorderingen op het buitenland op. Dat het buitenland veel uitgeleend heeft aan Italië en Griekenland is dus ook een gevolg van het eigen economische beleid.
Meer exporteren
Een oplossing zou zijn dat zuidelijke landen meer gaan exporteren en noordelijke landen meer gaan importeren. Koop dus allen Chianti! De handelsbalans van de landen binnen de eurozone komt zo weer in evenwicht, wat vroeger gebeurde door wisselkoersveranderingen.
Om de loonkosten van Portugese producten te verlagen moeten werknemers daar op vrije dagen doorwerken. Een loonsverhoging in Nederland en Duitsland zou ook bijdragen aan het oplossen van onevenwichtigheden. Voor Duitsers wordt een vakantie in Portugal zo relatief goedkoper, wat ook helpt.
Het alternatief is dat de tekorten in de betalingsbalans in het zuiden blijven bestaan en er nog honderden miljarden extra aan deze landen uitgeleend worden. Dit is op termijn onhoudbaar en ondermijnt het vertrouwen in de euro. Beleggers zullen dan opnieuw op grote schaal beleggingen in Zuid-Europa verkopen. De export uit Zuid-Europa lijkt zich vooralsnog te herstellen, maar we dansen op de vulkaan. Naast structurele verbeteringen van de economie in het zuiden, kunnen loonsverhogingen in het noorden helpen een uitbarsting te voorkomen.
J.F. Slijkerman is belegger high yield obligaties bij Aegon Asset Management.
De informatie in deze column dient niet te worden opgevat als beleggingsadvies, beleggingsaanbeveling, aanbod of uitnodiging om effecten te kopen, te verkopen of anderszins te verhandelen.