Waarom is het in Europa zo moeilijk om één munt, de euro, te gebruiken? De Verenigde Staten gebruiken zonder noemenswaardige problemen de dollar. In Europa beleeft de eenheidsmunt een crisis.
Veel commentatoren menen dat de oorzaak van de crisis ligt in de afwezigheid van een gemeenschappelijk Europees begrotingsbeleid of in een slecht functionerende Europese arbeidsmarkt. Ik denk dat het probleem ligt in het hebben van één gemeenschappelijke rente waardoor in de Eurozone kredietbubbels zijn ontstaan. Deze kunnen voorkomen worden door de toezichthouder de kredietverlening te laten sturen.
Ongelijke groei
In Europa groeien de economieën van de landen niet altijd even hard. Zo was de groei voor de crisis in Spanje erg hoog en groeit Duitsland nu relatief hard. Doordat de ECB één rente voor het euro gebied hanteert, kan zij de groei in de verschillende landen niet sturen.
Is de crisis nu door inflexibele arbeidsmarkten ontstaan? De laatste tijd blijkt dat de arbeidskosten zich aanpassen aan de productiviteit in diverse landen. Landen in de periferie worden zo snel gunstige locaties voor fabrieken om zich te vestigen.
In de toekomst zouden meer flexibelere arbeidsmarkten wellicht de ongelijke dynamiek in Europa kunnen verminderen. Inflexibele arbeidsmarkten zijn echter niet de oorzaak van de crisis.
Inkomensoverdrachten?
Ook kan de welvaart en een conjunctureel groeiverschil gelijk getrokken worden door inkomensoverdrachten van hoge groei landen naar lage groei landen: vandaar de roep om meer begrotingsintegratie in Europa en meer herverdeling.
Het is in Europa echter niet zo dat we structurele groeiverschillen kunnen oplossen door op grote schaal belasting te heffen in landen die hard groeien om vervolgens dit geld aan landen die langzaam groeien te geven.
Griekenland heeft bijvoorbeeld een lage concurrentiekracht. Structurele groeiverschillen los je niet op door procenten van het nationaal inkomen in Europa opnieuw te verdelen.
Lage rente
Hoe ga je dan onrealistische groeiverschillen tegen? Voor de crisis kwam een groot deel van de economische groei in Spanje door een exploderende vastgoedmarkt. Hetzelfde zou nu in Duitsland kunnen gebeuren.
De Spaanse vastgoedproblemen zijn voor een groot deel ontstaan door een rente die te laag was, waardoor er te veel krediet verstrekt is.
Buiten de EU kan Noorwegen als voorbeeld dienen. Daar wordt nu de huizenprijsstijging afgeremd door voor hypotheken een hoger kapitaalbuffer te vragen. Hierdoor wordt een hypotheek duurder. Zo zou de kredietverlening in Duitsland straks ook afgeremd kunnen worden door hogere kapitaaleisen.
Hierdoor komt de rente, de kostprijs van krediet, meer in lijn met de economische groei. Dat biedt bovendien de ruimte om kapitaaleisen te versoepelen als een land in een recessie terecht komt. Door meer maatwerk te leveren kan de ECB één Europa dichterbij brengen.
Jan Frederik Slijkerman is Senior Credit Analist bij Aegon Asset Management.