De overheidsfinanciën in Spanje en Griekenland dreigen te ontsporen. Jürgen Stark van de Europese Centrale Bank zei woensdag dat de markt er ten onrechte van uitgaat dat de overige landen Griekenland te hulp zullen komen.
De ECB kan Griekenland ook zélf dwingen orde op zaken te stellen door Griekse staatsobligaties niet meer volledig als onderpand voor bankleningen te accepteren, maar voor bijvoorbeeld slechts 80 procent van de waarde.
Solide overheidsfinanciën zijn belangrijk voor de financiële stabiliteit. De landen in de eurozone hebben daarom afgesproken dat ze houdbare overheidsfinanciën nastreven. Hoge overheidstekorten en lage groei, zoals in Japan, maken het bijna onmogelijk de schuld onder controle te krijgen.
No-bail out clausule
Het Pact voor Stabiliteit en Groei beoogde dit te voorkomen. De eurolanden spraken af om landen in budgettaire nood niet te hulp te komen, de no bail-out clausule waar Stark aan refereerde. Door deze clausule blijven landen zelf verantwoordelijk voor hun overheidsfinanciën.
De geloofwaardigheid van het pact staat onder druk. De Duitse regeringleider Angela Merkel gaf onlangs aan dat Europese landen Griekenland wellicht te hulp komen. Dit is een verkeerd signaal aan andere landen met tekorten. Zo neemt de onzekerheid op de financiële markten alleen maar toe.
ECB in lastig parket
En nu manoeuvreert de ECB zichzelf in een lastig parket. Sinds het begin van de crisis heeft de ECB maatregelen genomen waardoor banken op grote schaal bij de ECB kunnen lenen tegen een onderpand. Ze betalen een lage rente op deze lening (1 procent) terwijl ze gewoon de rente op de in onderpand gegeven obligaties ontvangen.
Zo vangen banken die Griekse staatsleningen bij de ECB in onderpand geven 4,7 procent rente, terwijl ze 1 procent betalen. Tel uit je winst! Griekenland kan op deze manier ook makkelijker obligaties uitgeven.
Griekse banken kopen het schuldpapier en geven het vervolgens bij de ECB in onderpand voor een lening. Deze lening gebruiken ze om de aankoop te financieren zodat de ECB in feite de Griekse schuld financiert.
Dreigend bankroet
Wat gebeurt er als de economische crisis doorzet en Griekenland, inclusief zijn bankwezen, op een faillissement afstevent? Dan zit de ECB met onderpand dat fors minder waard is. Dan draagt de ECB de lasten, terwijl de banken en Griekenland van de lusten profiteren zolang het goed gaat.
Deze situatie is onwenselijk. Eigenlijk zou de ECB onderpanden die zijn gebaseerd op staatsobligaties van zwakke landen niet of maar voor een deel moeten accepteren.
Wanneer de kredietwaardigheid van landen daalt, zou een procentueel steeds kleiner deel van het onderpand geaccepteerd moeten worden. Zo krijgt Griekenland vanzelf de extra prikkel om de overheidfinanciën te verbeteren.
J.F. Slijkerman is belegger high yield obligaties bij AEGON Asset Management.
De informatie in deze column dient niet te worden opgevat als beleggingsadvies, beleggingsaanbeveling, aanbod of uitnodiging om effecten te kopen, te verkopen of anderszins te verhandelen.