De Europese Centrale Bank (ECB) gaf donderdag aan de markten te willen steunen. Veel commentatoren zijn van mening dat de ECB vanwege politieke motieven op grote schaal staatsschuld wil opkopen of de groei in Europa wil steunen. Dit is onjuist.
De ECB heeft een heel ander motief. De grootste zorg is namelijk dat het rentebeleid slecht werkt. Ook is er geleerd van eerdere steunoperaties.
Effectiviteit rentebeleid
Eerst het motief. De ECB is eigenlijk niet geïnteresseerd in de rentestand op zichzelf en wordt ook niet warm van politieke druk uit de hoofdsteden. Waar de bankiers zich wel druk om maken is de effectiviteit van het rentebeleid. Ze zijn gewend de kredietverlening te kunnen beheersen door de rentestand te veranderen en zo de economische groei te bepalen.
Door de crisis functioneert dit mechanisme slecht. Er zijn belangrijke problemen met de kredietverlening. Deze neemt nauwelijks nog toe terwijl de kosten voor bedrijven om zich te financieren oplopen in de periferie. Dit is zeer schadelijk voor de economische groei in Europa en voor het vertrouwen in het monetair beleid.
Eind vorig jaar dacht de centrale bank het ei van Columbus gevonden te hebben. Banken konden tegen onderpand gemakkelijk bij de ECB geld lenen. Ook kocht de ECB vorig jaar obligaties nadat er toezeggingen over hervormingen waren gedaan.
Bedreigingen
Er waren echter twee bedreigingen voor de ECB. Ten eerste bracht het veelvuldig onderhandelen met politici de onafhankelijkheid van de ECB in gevaar. Ten tweede was de maatregel van de ECB toen zo effectief dat de druk op overheden om te hervormen wegviel.
Gelukkig is de situatie nu behoorlijk anders dan vorig jaar, met dank aan bijvoorbeeld onze regering. De politiek heeft afgedwongen dat de steun aan de periferie alleen verleend wordt onder voorwaarden. Voor beleggers zijn beloften van politici om te hervormen ongeloofwaardig als de regeringen zich niet aan deze afspraken binden door afspraken met buitenlandse instellingen, zoals het Internationaal Monetair Fonds en de noodfondsen.
Noodfonds
De ECB maakt gebruik van deze afspraken. Er wordt alleen staatsschuld uit de periferie gekocht wanneer landen aankloppen bij het noodfonds.
De centrale bank hoeft zich dan niet meer met politieke voorwaarden te bemoeien, terwijl landen zich aan strenge voorwaarden moeten committeren. Hierdoor kunnen bijvoorbeeld de Spanjaarden er niet met de buit vandoor gaan. Daarnaast wordt de bankensector geherkapitaliseerd en het toezicht verbeterd.
Hierdoor neemt de effectiviteit van de maatregelen van de ECB toe, hoewel urgentie nu wel geboden lijkt. Iedereen wacht nu op het moment dat de ECB de kortlopende staatsobligaties van probleemlanden gaat kopen nadat ze bij het noodfonds aankloppen. En er rest voor bijvoorbeeld Spanje weinig anders. Alleen het Duitse Constitutionele Hof kan volgende week het feestje nog verpesten.
Jan Frederik Slijkerman is Senior Credit Analyst bij Aegon Asset Management.
De informatie in deze column dient niet te worden opgevat als beleggingsadvies, beleggingsaanbeveling, aanbod of uitnodiging om effecten te kopen, te verkopen of anderszins te verhandelen.