Wellicht heb ik iets gemist, maar sinds wanneer is langer leven een risico geworden? Ik kijk er zelf naar uit om gezond de honderd te overschrijden.
Er gaat geen dag voorbij of ik krijg weer een uitnodiging voor een conferentie of symposium over longevity en allemaal vertellen ze mij dat dit een ‘onbeloond’ risico is voor pensioenfondsen.
Rendementsverwachting
Nu is wellicht mijn definitie van ‘onbeloond’ risico’s weer iets anders. In mijn ogen zijn aandelen de afgelopen 10 jaar ook een onbeloond risico geweest.
Staatspapier werd voorheen gezien als risicovrij. Nu weten we inmiddels wel beter: staatspapier is wellicht een van de weinige ‘beloonde’ risico’s geweest van het afgelopen decennium.
Misschien dat ik een verdere uitweiding over wat in mijn ogen onbeloond risico is voor een volgende column moet bewaren, maar in het kort gaat het om de relatie tussen risico en rendementsverwachting (namelijk risico’s die onvoldoende rendement opleveren).
Na jarenlang verteld te zijn dat renterisico en inflatierisico onbeloonde risico’s zijn en te allen tijde dienen te worden voorkomen, wordt pensioenfondsen nu verteld dat langleven aan dit rijtje moet toegevoegd te worden.
Inschatting
Natuurlijk is het werkelijke risico ook heel erg zichtbaar geweest, met een bijstelling van de sterftetabellen door de actuarissen begin dit jaar. Menig pensioenfonds heeft dit wellicht 5 procentpunten dekkingsgraad gekost.
Wat maakt het langlevenrisico eigenlijk onbeloond? Is het werkelijk een risico waarvoor men geen beloning of rendement ontvangt?
Bij het beantwoorden van die vraag komt een groot probleem naar boven. Zoals ik al stelde, om te bepalen of een risico onbeloond is, dienen we eerst een schatting te maken van het rendement.
Langer leven levert geen rendement op voor een pensioenfonds. Uitsluitend verlies. De vraag wordt dan: is de prijs die ik betaal voor het verzekeren tegen langleven hoog of laag in vergelijking met de risicoreductie die ik bereik?
Prijsvorming
De prijs van langleven kan echter niet afgelezen worden uit Het Financieele Dagblad. Ook handelt langleven niet op een beurs.
Er zijn theoretische modellen beschikbaar zoals Lee-Carter en andere varianten, maar veel van de variabelen in deze modellen zijn niet openlijk beschikbaar.
Dus waar komt de prijsvorming dan vandaan? De markt voor langleventransacties kan grofweg verdeeld worden in twee categorieën: De kapitaalmarkt-indexmethode en de herverzekeringsmethode.
Kapitaalmarkt-index producten
In mijn vorige baan heb ik mee mogen werken aan de ontwikkeling van een van de allereerste kapitaalmarkt-index producten voor longevity (langleven). De structuur was gebaseerd op landelijke of regionale sterftetabellen.
Van deze structuur werd verwacht dat het een eenvoudige overdracht van dit risico van verzekeraars naar pensioenfondsen zou gaan bewerkstelligen.
Banken zouden een bemiddelingsfunctie gaan vervullen en zorgen voor marktefficiëntie door het onderhouden van liquiditeit in de index.
Niet transparant
Parallel aan deze ontwikkeling, werkten ook vele verzekeraars aan het ontwikkelen van waarderingsmodellen en regionale databestanden om via herverzekeringscontracten, pensioenfondsen te helpen met hun langlevenrisico.
Zeker in het laatste geval is de prijsvorming niet transparant, maar ook de indexproducten handelen niet vaak genoeg, om iets te kunnen zeggen over consistente prijsvorming.
Daar komt nog bij dat indexproducten volgens alle ingewijden, enkel een fractie vormen van de totale afgesloten langlevencontracten.
Blijft de vraag of langleven wel een risico is voor pensioenfondsen? Zijn langleven en vergrijzing niet sociaal-demografische problemen die we als samenleving samen dienen op te lossen?
Niet voor iedereen relevant
Zo heeft de samenleving inmiddels toegegeven dat eindloonregelingen niet voor iedereen eerlijk of relevant zijn en dat een middelloon regeling eveneens werkbaar is.
Bovendien staat de pensioengerechtigde leeftijd weer op de agenda en dit dient daarom allemaal bespreekbaar te blijven.
Zoals ik al stelde, zelf kijk ik er naar uit om gezond de honderd te passeren. En als dit betekent dat ik tot mijn vijfenzeventigste verjaardag op de fiets naar kantoor mag, dan nog beter!
Jeroen Wilbrink is Director Structured Solutions bij F&C Groep.
De informatie in deze column dient niet te worden opgevat als beleggingsadvies, beleggingsaanbeveling, aanbod of uitnodiging effecten te kopen, te verkopen of anderszins te verhandelen.