Vijftien jaar geleden begon ik aan mijn allerlaatste kindervrije vakantie en Life of Pi was het boek in mijn bagage. Pi is een prachtig verhaal over persoonlijke keuzes en zelfillusie en de eindconclusie van het boek maakte een diepe indruk op mij.
Net als vele andere lezers achtte ik het onmogelijk om dit boek te vertalen naar het bioscoopscherm, maar enkele jaren geleden leverde regisseur Ang Lee een prachtige visueel feest met torenhoge oceanische orkanen, vele haaien en één héél grote tijger.
Geen eenvoudige keuze, opgegeten worden door een katachtige carnivoor of verdrinken op volle zee. Kiezen tussen twee gevaren is nooit eenvoudig, maar wordt moeilijker als slechts één kwaad duidelijk zichtbaar is en het tweede verborgen, op de loer in de donkere diepte, onder water.
Jaws, een minder filmisch meesterwerk, maar even amusant, visualiseerde dat laatste heel effectief. Wil er iemand opgegeten worden door een haai?
Onlangs hebben wij een dwarsdoorsnede van 800 leden van verschillende pensioenfondsen gevraagd om het belang van een lijst met uitspraken te beoordelen; een enquête om het vertrouwen van deelnemers in pensioenfondsen te toetsen.
Een van de stellingen was de volgende: ‘Pensioenfondsen moeten investeren met minder risico’ (en meer stabiele, maar eventueel lagere rendementen).
De meerderheid van de ondervraagde leden was het eens met deze stelling. Waarom zouden ze een reddingsboot delen met een tijger? Het probleem is dat veel deelnemers de koppeling niet maken tussen lagere rendementen en lagere pensioenen, of hebben geen idee hoeveel lager ‘lager’ is.
Bestuurders van pensioenfondsen weten heel goed dat zonder beleggingsrisico te nemen er geen pensioen van betekenis beschikbaar gaat zijn. Maar de deelnemers zijn zich van geen gevaar bewust. Die willen alleen minder beleggingsrisico. Om deelnemers beter te informeren moeten we het volgende doen:
1) Uitleggen dat risicovol beleggen een noodzaak is. Risicovrij sparen voor pensioen betekent gegarandeerde armoede op latere leeftijd.
2) Uitleggen dat de risico’s reëel, maar beheerst zijn, en over de lange termijn marginaal.
3) Uitleggen dat derivaten, alternatieve beleggingen, en reële assets essentieel zijn. Dit zijn de instrumenten die je beschermen tegen de stormen en haaien.
Maar hoe zat het met die tijger? In het boek wordt gesuggereerd dat de tijger een eufemisme is voor de ‘darker side’ van Pi, in staat om afgrijselijke en onvoorstelbare keuzes te maken.
Pensioenfondsdeelnemers staan ook voor moeilijke keuzes over huis, hypotheek, carrière. En deze hebben allemaal effect op pensioeninkomen. Dus voordat we pensioenspaarders meer keuzevrijheid gaan geven, moeten ze beter geïnformeerd worden.
Dus laten we de deelnemercommunicatie verbeteren, met deze eerste boodschap: stap niet uit het reddingsbootje! ‘Whatever you do, don’t go into the water.’
Jeroen Wilbrink is consultant en private markets expert bij Mercer.