Mijn dochter is een middelbare scholier met een paar jaar economie. En zij kent, zo ontdekte ik laatst, feilloos de gevaren van een muntunie.
‘De lonen en begrotingstekorten van landen mogen niet te lang uit elkaar lopen’, zo vertelde ze. Europese politici waren zich bij de introductie van de euro ongetwijfeld bewust van deze valkuilen van een gemeenschappelijke munt.
De Maastricht-criteria waren bedoeld om het nooit zover te laten komen. Maar al in 2004 besloten Duitsland en Frankrijk het daarmee niet zo nauw te nemen. Zij dragen dan ook een grote verantwoordelijkheid om de jonge muntunie weer in rustiger vaarwater te loodsen.
Stel dat Europa tien jaar geleden niet alleen een muntunie, maar tegelijkertijd een fiscale- en politieke unie was aangegaan. Dan waren de rentetarieven op de kapitaalmarkt tussen de EMU-landen in een klap geconvergeerd.
Niet naar het lage Duitse niveau zoals nu is gebeurd, maar naar het gemiddelde niveau van destijds. De rente in Noord-Europese landen zou zijn gestegen en die in Zuid-Europese landen zou zijn gedaald. Vanaf dat moment zou er sprake zijn geweest van Europees begrotingsbeleid.
Softe Maastricht-criteria
We zouden niet de softe Maastricht-criteria hebben gehad, maar een veel striktere budgetdiscipline. Zou er dan niet een veel efficiëntere allocatie van kapitaal zijn ontstaan?
Een voorbeeld. De Nederlandse en Duitse regering geven al jaren tientallen miljarden subsidie aan wind- en zonne-energie. Gegeven onze klimatologische ligging wekken deze slechts 30 procent van de potentiële energie op.
Zouden dezelfde investeringen in Portugal plaatsvinden dan kunnen ze volgens experts met gemak heel Europa van energie voorzien.
Nu dreigen we diezelfde miljarden alsnog in de redding van Portugal te moeten steken. Willen we de nog jonge muntunie overeind houden dan dienen we de weeffouten die bij de start van de euro zijn gemaakt te herstellen.
Financiële markten voeren, onder aanvoering van Duitsland, terecht de druk hoog op om de zwakke broeders tot drastische aanpassing van de concurrentiepositie en begrotingen te dwingen.
Het IMF speelt daarbij als onafhankelijk arbiter een belangrijke rol. Het zal het beproefde recept van schuldherstructuring zoals toegepast in Latijns-Amerika opnieuw inzetten. Ook Spanje zal hieraan niet ontkomen.
Oplossing
De oplossing komt echter niet alleen van een deflatoir aanpassingsproces in het Zuiden. Ironisch genoeg zal Duitsland door de goedkopere euro en de voor haar doen veel te lage rente van de ECB een periode van sterke economische groei en stijgende huizenprijzen tegemoet gaan.
Als gevolg daarvan zal een flinke acceleratie van lonen en prijzen optreden. Door het deflatoire aanpassingsproces in het Zuiden en het inflatoire proces in het Noorden convergeren de kapitaalmarktrentes de komende jaren naar het niveau dat past bij een fiscale unie.
Krijgt mijn dochter toch nog gelijk.
Lars Dijkstra is chief investment officer van Kempen Capital Management.
De informatie in deze column dient niet te worden opgevat als beleggingsadvies, beleggingsaanbeveling, aanbod of uitnodiging om effecten te kopen, te verkopen of anderszins te verhandelen