Brazilië, een van de beste markten van 2016, blijft de laatste weken duidelijk wat achter. Dit terwijl we dichterbij het moment van de waarheid komen: de verregaande pensioenhervorming die de Braziliaanse begroting en overheidsschuld weer beheersbaar moet maken.
In april zou duidelijk moeten worden wanneer precies het Congres over deze hervorming gaat stemmen. Tot die tijd zullen protesten aanzwellen en zal de twijfel over mogelijke verwatering van de voorgestelde maatregelen toenemen. Dit verklaart waarom de Braziliaanse markt recentelijk wat onder druk is gekomen.
Pensioenleeftijd
Uiteindelijk zal het wel goed komen met die hervormingen. Dat de gemiddelde pensioenleeftijd in Brazilië van 55 naar 65 jaar zal gaan, is onvermijdelijk. Ook dat gelijke regels zullen gelden voor mannen en vrouwen (nu nog gaan vrouwen gemiddeld vijf jaar eerder met pensioen dan mannen). Voor de regering Temer zijn deze twee punten ononderhandelbaar. De ruimte voor onderhandelingen ligt eigenlijk alleen in het tempo van implementatie.
Als hier teveel concessies gedaan worden, zou er weleens twijfel kunnen ontstaan over de beheersbaarheid van de staatsschuld. Want zelfs als de plannen precies zo uitgevoerd zouden worden als de regering voorstelt, dan nog stijgt de staatsschuld door van 70 procent nu naar zo’n 95 procent van het BBP. Dus een kleine aanpassing van de hervormingen kan de schuldquote al snel boven de 100 procent duwen.
Het begrotingstekort nu ligt op 8 procent van BBP. Dankzij een snel dalende rente is het tekort al flink gedaald (van 11 procent een jaar geleden), maar de kleinste twijfel over het implementatietraject van de pensioenhervormingen zou al tot een hogere rente leiden en de schuldstabilisatie weer moeilijker maken.
Voortvarend
Dat het Braziliaanse Congres waarschijnlijk in mei gaat stemmen over de pensioenhervormingen mag al een klein wonder genoemd worden. Hier zag het een jaar geleden nog niet naar uit. Maar dit was voor de afzetting van President Dilma. De rechtsgeldigheid van het impeachment van vorig jaar blijft hoogst dubieus, maar feit is wel dat er nu een nieuwe regering zit die de meest urgente hervormingen voortvarend heeft opgepakt.
Op alle economische fronten wordt vooruitgang geboekt: behalve de cruciale pensioenhervormingen, is er met strikte regels een grens gesteld aan de overheidsbestedingen, wordt er stevig ingegrepen in de uitgebreide kredietsubsidies, wordt er in allerlei sectoren fors gedereguleerd en geprivatiseerd, en worden er verregaande arbeids- en belastinghervormingen voorbereid. Dit alles wordt uitgewerkt door een team van technocraten die zich kunnen focussen op hun specifieke beleidsgebied omdat het politieke spel volledig in handen ligt van president Michel Temer en zijn rechterhand Eliseu Padilha. Deze twee mannen zijn behendig gebleken in het verzekeren van de noodzakelijke politieke steun in het Congres.
In oktober 2018 zijn er presidentsverkiezingen. Er is dus nog wat tijd voor nieuw beleid. De huidige interimregering lijkt de inzichten, de wil en het politieke kapitaal te hebben om de grootste economische problemen van het land aan te pakken. Het is dan ook waarschijnlijk dat het vertrouwen in Brazilië zal blijven verbeteren, dat de rente kan blijven dalen en dat uiteindelijk ook de groei gaat aantrekken.
Risico’s blijven er ook, bijvoorbeeld dat sleutelpersonen uit de regering Temer sneuvelen door een mogelijke betrokkenheid bij een van de grote corruptieschandalen, of dat een Chinese groeivertraging een correctie in grondstoffenprijzen veroorzaakt. Op de langere termijn blijven de grote inkomensongelijkheid en het zwakke onderwijssysteem grote problemen. Maar de risico’s lijken voorlopig beheersbaar. Echt belangrijk is dat er momenteel in de opkomende wereld geen markt is met een beter hervormingsmomentum dan Brazilië.
Maarten-Jan Bakkum is senior strateeg opkomende markten bij NN Investment Partners.