Steeds vaker horen we dat er in 2017 meer fiscaal gestimuleerd moet worden om het gebrek aan groei te compenseren en inflatie terug te brengen in het economisch systeem. Waarom? Omdat de grenzen van het monetair beleid zijn bereikt.
Ray Dalio, de oprichter van hedgefonds Bridgewater, gaf tijdens een recente lezing op het 40e seminar van de Fed van New York een prachtige opsomming van de staat van de wereldeconomie.
Dalio geeft aan dat het niet langer controversieel is om te zeggen dat we in een periode van abnormaal lage groei zitten, dat de huidige instrumenten van monetair beleid minder effectief worden, dat de risico’s vooral aan de onderkant zitten, dat de rendementen van beleggingen minder hoog zullen zijn en dat het ongeduld met economische stagnatie leidt tot gevaarlijk populisme en nationalisme.
Hij vervolgt met te zeggen dat groei niet alleen voortkomt uit een toename van de productiviteit en groei van de arbeidsbevolking, maar ook uit de korte en lange kredietcyclus. De korte kredietcyclus, zegt hij, is over zijn hoogtepunt heen. De lange kredietcyclus is veel moeilijker in te schatten omdat deze veelal een heel leven (50 tot 75 jaar) beslaat. Maar volgens Dalio loopt de lange kredietcyclus op zijn laatste benen.
Japan
In Japan zijn de grenzen ondertussen bereikt. De overheid heeft een schuld van 220 procent van het BBP, de centrale bank bezit 40 procent van de staatschuld. De bevolking vergrijst en de oudere generatie gaat ontsparen, lees: Japanse staatobligaties verkopen. Om te voorkomen dat de lange rente gaat stijgen, koopt de centrale bank massaal obligaties op. En nu broedt de regering Abe op plannen om weer fiscaal te gaan stimuleren, de schuld in termen van het BBP nog verder te laten oplopen. Misschien moeten de overheid en de Centrale Bank van Japan maar eens ophouden met in te grijpen in het economische leven, de rente laten bepalen door vraag en aanbod en de schuld in ieder geval niet verder laten oplopen.
Het land heeft bewezen dat het een economisch wonder kan zijn. De opbouw van het land stoelde op Schumpeter’s principes van ondernemerschap, krediet en creatieve destructie. Vooral het laatste is verloren gegaan in veel hedendaagse kapitalistische economieën, Japan voorop. Overheden en centrale banken geloven steeds meer in maakbare samenlevingen en economieën, waarin beleid het belangrijkste heil is. Economische teruggang en de destructie die daarmee gepaard gaat, moet te allen tijde voorkomen worden.
Creatieve destructie
Schumpeter was ervan overtuigd: ‘creatieve destructie is de kern van het kapitalisme. Gestabiliseerd kapitalisme is een contradictio in terminis.’ De bankier was in het denken van Schumpeter een essentieel onderdeel van de economische vooruitgang. De bankier is vandaag de dag gevangen in regels, compliance en risico gewogen leningen. In de ogen van Schumpeter kwam groei voort uit geldcreatie van banken die nieuwe ondernemingen financierde. De belangrijke spelers in dit proces zijn bankiers en ondernemers die koopkracht creëren uit het niets. Het is tijd voor meer Schumpeter in de economie, te beginnen in Japan.
Mark Glazener is manager van het Robeco-fonds van Robeco.
Dit artikel is geen aanbeveling om financiële instrumenten te kopen of verkopen.