De Nederlandsche Bank heeft recent gewaarschuwd voor een zeepbel op de kantorenmarkt. Een terechte waarschuwing, maar misschien een beetje laat.
Banken, pensioenfondsen, verzekeraars en welgestelde particulieren hebben waarschijnlijk al te veel commercieel vastgoed in portefeuille.
Na de Mexicaanse peso-, Azië-, Rusland- en LTCM-crisis, de dot.com bubble en boekhoudschandelen (Enron, Ahold) en meer recent de krediet- en eurocrisis dreigen beleggers wederom hardhandig met het begrip risico in aanraking te komen.
Laatste druppel
Het lijkt soms wel of de slechte markten in 2011 de laatste druppel waren voor veel (particuliere) beleggers om zeer teleurgesteld afscheid te nemen van financiële markten en geld op een deposito te zetten bij (staats)banken of in vertrouwd vastgoed te stoppen.
Banken, overigens, die eigenlijk te groot zijn voor Nederland en derhalve met absurde tarieven voor sparen wanhopig trachten voor hun financiering minder afhankelijk te worden van de professionele geld- en kapitaalmarkten.
Toezichthouders, kredietbeoordelaars, accountants, rechters en journalisten zijn meesters in het achteraf constateren van zeepbellen.
Concentreren van risico’s
Beleggers, professionele vermogensbeheerders incluis, lijken telkenmale heel bekwaam in het concentreren van risico’s. Over wat risico eigenlijk is, zijn boeken vol geschreven. Risico lijkt zich in een steeds andere gedaante te manifesteren en de gevolgen zijn veelal door samenhangen die niet gezien werden, groter dan gedacht.
Onzekerheid is misschien ook wel een veel betere term dan risico. Het onderscheid is meer dan semantisch. Risico veronderstelt een te kennen kansverdeling. Bij onzekerheid weet je gewoon niet waar je aan toe bent.
Dat verhoudt zich slecht met de hedendaagse Westerse samenleving waarin risico - laat staan onzekerheid - eigenlijk niet meer geaccepteerd wordt en de drang om risico’s en onzekerheden te beheersen respectievelijk vermijden tot een overdaad aan regels en toezicht (gestold wantrouwen) geleid heeft: de maakbare samenleving.
Geld op deposito
Regels en toezicht die risico’s en onzekerheden niet kunnen doen verdwijnen. Geld op deposito lijkt veilig, maar hoe zit het met behoud van koopkracht als de ongebreidelde geldcreatie ter bestrijding van de gevolgen van de kredietcrisis straks tot hoger dan verwachte inflatie leidt?
En vastgoed blijkt nu al ondanks dat je er om heen kunt rijden, het kunt aanraken en je de huurder kent, niet zo heel veilig.
We zullen moeten leven met onzekerheid. Voor beleggers betekent dat spreiden, spreiden, spreiden: over beleggingscategorieën en –stijlen. En dat betekent heel vaak iets minder van wat zo veilig lijkt en iets meer van wat risicovol schijnt.
Lange horizon
En een hele lange beleggingshorizon en niet te vaak handelen, helpt ook altijd. Eigenlijk allemaal uitingen van ‘ik weet het niet zeker’.
Dat vergt zeker van professionele vermogensbeheerders een bescheidenheid die niet van nature komt, en minstens zo belangrijk van klanten de acceptatie dat niet alles maakbaar is.
Sander van Eijkern is partner bij vermogensbeheerder Scorevalue.
De informatie in deze column dient niet te worden opgevat als beleggingsadvies, beleggingsaanbeveling, aanbod of uitnodiging om effecten te kopen, te verkopen of anderszins te verhandelen.