De Fransen stemmen op 23 april voor een nieuwe president. Waarnemers zeggen dat Marine le Pen van het Front National het in de tweede ronde zal afleggen, maar beleggers zijn er niet gerust op. BlackRock e.a. legden bij de extreemrechtse partij hun oor te luisteren en kwamen er geschokt vandaan.
Onder de Haagse kaasstolp was het op de avond van 15 maart een dolle boel: CDA-bestuurders gin- gen in polonaise door de afgehuurde feestzaal en lijsttrekker Henk Krol van 50Plus deed energiek een vreugdedansje ter viering van het behaalde stembusresultaat.
Alleen bij de PvdA heerste een grafstemming: de sociaal-democraten bleken in de persoon van Mark Rutte tegen een bidsprinkhaan opgelopen te zijn en moesten de rekening betalen voor het elders in het land tot in de ochtenduren voortdurende feestgedruis.
De massaal toegestroomde internationale pers was nog geen 24 uur na de stembusuitslag al weer op doorreis, naar Frankrijk waar op 23 april de eerste ronde van de presidentsverkiezingen plaatsvindt. Net als Nederland, kent het Franse politieke establishment de noodrem van de cordon sanitaire: populisten worden geïsoleerd en buitengesloten.
Eerst de emotie, dan het gezonde verstand
In het land waar het al eeuwenlang gebruikelijk is dat revoluties van het ene op het andere moment door de straten rollen, tracht men emoties vooral te kanaliseren en te dempen. Zo zijn de presidentsverkiezingen over twee rondes verdeeld, zodat bij de eerste ronde de emotie veelal doorslaggevend is en bij de tweede ronde het gezonde verstand.
De verwachting is dat Marine le Pen van het Front National de eerste stembusgang wint en dat dan in de tweede ronde op 7 mei Le Pen het opneemt tegen Emmanuel Macron, de onafhankelijke republikeinse kandidaat, die dan met steun van socialisten en centrum-rechts de absolute meerderheid behaalt.
Toch voelen beleggers zich over dat gedroomde scenario niet helemaal zeker. Dat blijkt wel uit het feit dat internationale banken en assetmanagers als UBS, BlackRock en Barclays Le Pen bezocht hebben om meer te weten te komen over haar plannen. Wat ze te horen kregen, zal hen niet blij hebben gestemd.
Ze is van mening dat de wereld thans twee vormen van ‘totalitarisme’ kent: economische mondialisering en islamitisch fundamentalisme. Met beide wil zij korte metten maken. Het laatste wil zij aanpakken door een hard beleid te voeren jegens immigranten in het algemeen en geradicaliseerde moslims in het bijzonder. Daarnaast is zij van mening dat de natiestaat door het proces van mondialisering wordt uitgehold, wat de identificatie van burgers in Frankrijk met hun land en hun staat ondermijnt.
Om die ontwikkeling te keren heeft het Front National een voor de euro levensgevaarlijk plan in voor- bereiding. De partij wil 80 procent van zijn staatsschuld van 2100 miljard euro denomineren in Franse franken. Hiervoor heeft men een omwisselkoers in gedachten van 1 euro voor 1 frank, terwijl men in 2002 nog in de eurozone stapte tegen een koers van 6,55957 frank voor 1 euro. Deze beoogde, onrealistische uitstapkoers heeft een doel: een fenomenale afschrijving op de staatsschuld.
Rampzalig plan
Kredietbeoordelaars spreken van een rampzalig plan. Moritz Kraemer, hoofd landenratings van S&P, zei recent dat dit plan neerkomt op een faillissement. Alastair Wilson, zijn collega bij Moody’s, komt tot dezelfde conclusie: ‘De test voor ons is: denken wij dat beleggers in staat zijn de waarde terug te krijgen die zij erin hebben gestopt.’
Deze zogenoemde ‘competitieve devaluatie’, zoals die door strateeg David Rachline van het Front National wordt genoemd, is een recept dat Frankrijk historisch gezien graag mag bereiden. De gaullisten pasten het toe na de Tweede Wereldoorlog tot de jaren tachtig toen men over- ging tot een ‘franc fort’-beleid. Dit is een tijd van hoge groei en dito inflatie geweest, die in Frankrijk te boek staat als ‘Les trentes glorieuses’. De strategie werd eerder al eens toegepast ten tijde van het colbertisme in de 17de en de 18de eeuw.
Als Marine le Pen zou winnen, en zij krijgt in een referendum ook nog de steun van het volk om uit de euro te stappen, dan heeft Frankrijk volgens rechtsgeleerden de vrijheid zelf te bepalen tegen welke koers het uit de euro en in een nieuwe nationale munt wil stappen. Voor burgers in Frankrijk betekent dat potentieel een geweldig verlies van vermogen, van schuld én van vertrouwen: de ingevoerde Franse frank zal dalen, de rente stijgen, evenals de financieringslasten. Het lijkt een giftig recept, maar als het om de macht gaat, is in de politiek vrijwel alles geoorloofd.
Doordat veel Franse kiezers onzeker zijn over hun keuze en het percentage zwevende kiezers groot is, wordt nu ook de communist en outsider Jean-Luc Melenchon plotsklaps een grote kans toegedicht om de tweede ronde te halen. In media wordt erop gespeculeerd dat hij het in de tweede ronde zou kunnen opnemen tegen Marine le Pen en dat dat ten koste zou gaan van Emmanuel Macron, van wie iedereen dacht dat hij de gedoodverfde kanshebber voor het presidentschap zou zijn.
Volgens de laatste peilingen staat Melenchon op pakweg 18 procent, Fillon, Macron en le Pen zitten qua percentage vlak boven. Dat maakt de uitslag van eerste ronde van 23 april zeer onzeker.
Beleggers lijken vooralsnog ervan uit te gaan dat het allemaal goed komt. In een vorige maand afgenomen peiling denkt slechts 15 procent van door Bloomberg geraadpleegde experts dat le Pen het gaat winnen.
Groter wordt de kans geacht dat een voor de euro levensgevaarlijke infectie zich elders in Zuid-Europa zal voordoen: Italië of Griekenland. In dat eerste land kan een nieuwe bankencrisis ontstaan, die de regering tot kapitaalcontroles dwingt. Bij volgende — nog niet geagendeerde verkiezingen in 2018 — zouden populistische partijen als de Vijfsterrenbeweging en Lega Nord kunnen winnen. Als zij vervolgens een referendum uitschrijven, zou dat het einde van de gemeenschappelijke munt kunnen zijn. Dat scenario heeft volgens door Bloomberg geraadpleegde experts 30 procent kans.
Niet Frankrijk, maar Griekenland wordt breekpunt
Maar liefst 50 procent kans wordt het scenario toegedicht dat Griekenland uit de euro stapt, omdat het land het niet eens wordt met de Eurogroep over de voorwaarden waaronder een nieuwe herstructurering kan plaatsvinden. De Griekse premier Alexis Tsipras voelt zich met zijn kabinetsleden in zijn eer aangetast, zet de hakken in het zand en treedt in een klassieke Griekse tragedie uit de euro, met een ongekende verarming van de bevolking tot gevolg.
Een peiling van Sentix, dat met regelmaat de stemming onder marktpartijen peilt, wijst uit dat de kans dat Frankrijk uittreedt slechts op 8,4 procent wordt geschat, voor Italië is dat 14 procent en voor Griekenland meer dan 19 procent.
De meest betrouwbare graadmeter voor de stemming op de financiële markten is de spread tussen het anker, de Duitse Bund, en de Zuid-Europese staatsobligaties. Wie inzicht wil krijgen in wat beleggers van de aanstaande verkiezingen in bijvoorbeeld Frankrijk,
Duitsland en wellicht later in Italië verwachten, moet kijken naar obligaties met een looptijd van 1 tot 2 jaar. De spreads zijn slechts enkele basispunten. Nick Kounis, strateeg van ABN Amro, denkt dat het ‘doormodderscenario’ dan ook het meest realistische scenario voor dit moment is — tenzij een zwarte zwaan in de gedaante van een aanslag of een schandaal Frankrijk in de komende weken nog aandoet, dan kan de gedroomde revolutie van populistisch Frankrijk alsnog door de straten van “la grande nation” rollen.
Meer geopolitieke analyses en de gevolgen voor beleggingen:
- Analyse: Verloor Trump de oorlog of enkel de slag?
- Analyse: Stop het feestje, de rookmelders lichten op
- Analyse: Eurozone krijgt koersrally als Wilders c.s. verliest
Hoofdredacteur Cees van Lotringen schrijft op Fondsnieuws tweewekelijks een analyse over geopolitiek en de invloed op financiële markten en beleggingscategorieën.