Op de korte termijn zorgt een crisis niet voor uitstappers op de beurs, maar blijven de markten langer dan twee jaar dalen, dan zal het aantal particuliere beleggers stevig afnemen. ‘Op een gegeven moment zijn beleggers het verliezen zat.’
Dat zegt docent en onderzoeker Marc Kramer van de Rijksuniversiteit Groningen in een interview met Fondsnieuws. Kramer doceert vakken op het gebied van behavioral en Corporate Finance en heeft beleggersgedrag als onderzoeksdomein.
Het aantal beleggende Nederlanders fluctueert al jaren tussen de één en twee miljoen, vertelt de onderzoeker. ‘Gaan de beurzen heel lang omhoog zoals in de periode hiervoor, twee, drie vier jaar; dan gaan steeds meer mensen beleggen. De laatste tijd lag het aantal beleggers in Nederland rond de anderhalf miljoen. Maar als deze tijd van lage beurzen lang aanhoudt, zal dat aantal juist weer richting het miljoen bewegen.’
Dat heeft dus te maken met de aversie die beleggers hebben tegen verliezen, maar ook met risico-aversie en -tolerantie. ‘Nu de rendementsverwachting daalt en de risicoverwachting stijgt, daalt die risicotolerantie. Mensen die nog níet beleggen, zullen dit moment daarom niet zomaar aangrijpen om daar verandering in te brengen. Ze hebben een hekel aan verliezen en wachten daarom liever tot het beter wordt.’
Kramer staaft zijn visie aan de hand van onderzoek naar beleggersgedrag rond de crisis tussen 2007 en 2009. ‘Hoewel deze crisis anders is, zijn de patronen vergelijkbaar. Ook nu worden beurzen hard geraakt, dus wat beleggers meemaken is vergelijkbaar.’
Grootste fout
Gevraagd naar de grootste fout die beleggers maken in een periode van stress zoals momenteel, kiest Kramer voor timen. ‘Markten verslaan kan volgens de beleggingswetenschap sowieso niet, maar wat beleggers doen, zeker particuliere beleggers, is dat ze pas na een periode van twee tot drie jaar verlies uitstappen en daardoor een groot deel van dat verlies moeten innen. Om vervolgens pas weer in te stappen in een periode die richting een bubbel beweegt omdat ze toch een graantje mee willen pikken.’
Kramer haalt particuliere beleggers in dit geval in het bijzonder aan, maar voordat professionele beleggers zich rijk rekenen, stelt hij dat veel psychologische onderzoeken uitwijzen dat experts ‘ook maar gewoon mensen zijn’. ‘Bij hen werken de onderliggende mechanismen soortgelijk, dus ook zij hebben moeite met het incasseren van verliezen. Wel is het zo dat professionele beleggers vaak minder vrijheid hebben, meer verantwoording moeten afleggen en zich dankzij trainingen en ervaring vaak wat meer bewust zijn van de risico’s.’
Daarnaast hebben professionele beleggers vaak meer structuur in hun beleggingsplannen en zijn ze daarom wat minder geneigd daarvan af te wijken - zeker langetermijnbeleggers. Kramer: ‘In tijden van crises is het extra belangrijk om vast te houden aan je plan. Als je nu halsoverkop je strategie verandert, krijg je daar meestal achteraf spijt van. De kans dat je het fout hebt, is groter dan dat je het goed hebt.’
Psychologische illusie
In dat verband noemt hij de Hindsight bias: ‘Achteraf lijkt iets altijd logisch, wat de perceptie voedt dat je iets zou kunnen voorspellen, maar dat is een psychologische illusie. Je weet niet of de AEX naar de 200 punten beweegt of naar de 600 punten. Het enige wat je kunt doen, is vasthouden aan je beleid. Ik zei net dat timen de grootste fout was, maar ik denk dat het de grootste fout is om je beleid los te laten en te veel te luisteren naar voorspellingen. Een advies lezen hoe je een portefeuille kunt bouwen in deze tijd, ja dat is nuttig, maar voorspellen kan niemand. Als iemand een keer gelijk heeft in zijn voorspelling, is dat meestal puur geluk.’
Hoewel een groot deel van de beleggers op de korte termijn niks doet, is er een klein groepje actieve beleggers - ongeveer 1 op de 6 in Nederland - dat wel actief handelt. ‘Dat zijn de beleggers die nu de prijzen beïnvloeden. Studies rondom vorige crises wijzen uit dat actieve beleggers in een dergelijke periode nog wat actiever worden. Ze zien mogelijkheden. Als de AEX bijvoorbeeld van 600 naar 400 punten daalt, zien ze daar vooral kansen in. Het lijkt dan goedkoop, omdat mensen volgens de psychologie geneigd zijn te refereren aan een eerdere prijs.’
Maar, besluit Kramer: ‘Vergeet niet dat de bulk niks doet, passief belegt en iedere maand een vast bedrag inlegt. En daar gaan ze mee door, ook in een periode als deze. Daar zitten zelfs mensen bij die amper waarnemen dat de beurs omlaag gaat.’