Tijdens een hoorzitting in de Kamer heeft de Vlaamse Federatie van Beleggers (VFB) woensdag scherpe kritiek geuit op de geplande meerwaardebelasting. ‘We zijn niet naïef: deze taks zal er komen. Maar het kader kan en moet beter’, zegt VFB-CEO Ben Granjé aan Investment Officer.
De VFB was als vertegenwoordiger van de particuliere belegger uitgenodigd in expertenhoorzitting in de Kamer om haar bezwaren toe te lichten. Dat alleen al was volgens Granjé betekenisvol. ‘Het simpele feit dat wij hier aanwezig zijn, is niet evident. In het verleden werd de kleine belegger vaak over het hoofd gezien. Dat we vandaag aan tafel zitten, is op zich al winst’, zei hij.
Gedragsgevolgen
Tot daar het positieve voor de VFB. De tussenkomst van de beleggerskoepel diende vooral om de groeiende frustraties onder beleggend België scherp te stellen. Volgens Granjé botst de meerwaardebelasting fundamenteel met de doelstellingen die de overheid er zelf aan koppelt. Ze ondergraaft het vertrouwen in langetermijnbeleid en duwt gezinnen opnieuw richting spaarboekjes, klonk het.
Die beleidskeuze heeft volgens de VFB duidelijke gedragsgevolgen. Granjé: ‘Het nemen van risico en initiatief wordt de facto belast. Als het doel was om meer mensen te laten deelnemen aan de economie en de participatiegraad te verhogen, dan bereik je het tegenovergestelde: mensen worden afgeschrikt van de beurs.’
Drievoudige belasting
Een kernpunt in de tussenkomst van de VFB was wat zij omschrijft als de dubbele, zelfs driedubbele belasting. Wat politiek wordt gepresenteerd als een verschuiving van fiscaliteit, dreigt volgens de organisatie in de praktijk een opstapeling te worden.
‘In omringende landen waar met een meerwaardebelasting is gewerkt, gaat het om een echte verschuiving’, aldus Granjé. ‘Belastingen aan het begin van de rit vallen daar weg. Je creëert eerst een meerwaarde, en die belast je vervolgens. Hier belast men aan het begin, in het midden en op het einde. Dat is fundamenteel iets anders.’
Die cumulatie drukt het nettoresultaat van risicodragend kapitaal en verstoort allocatiebeslissingen. ‘Bovendien wordt het expliciete doel – de “breedste schouders” laten bijdragen – niet gehaald. Het is de kleine garnaal die er niet onderuit kan, terwijl grote kapitalen wel optimalisatiemogelijkheden hebben.’
‘Het zijn niet de “breedste schouders” die de meerwaardetaks gaan betalen. Het is de kleine garnaal die er niet onderuit kan, terwijl grote kapitalen wel optimalisatiemogelijkheden hebben’
Rechtsonzekerheid
Naast de economische bezwaren wijst de VFB op de juridische vaagheid van het voorstel. Tijdens de hoorzitting werd uitvoerig stilgestaan bij onduidelijkheden over wat precies belast wordt, hoe kosten en verliezen worden verrekend en wat de concrete gevolgen zijn van de door de regering ingebouwde keuzes, zoals opt-in of opt-out.
Opt-in is een bronheffing, terwijl bij opt-out de belegger zelf alle behaalde meer- en minwaarden moet bijhouden, zodat hij dat kan invullen bij de jaarlijkse belastingaangifte. Maar dan deel je wel veel informatie over je beleggingen met de fiscus.
De VFB spreekt van een verlies van anonimiteit en een omkering van het vermoeden van onschuld. ‘Door de complexiteit van het systeem zijn fouten quasi onvermijdelijk en moet de belegger zelf aantonen dat hij niet fraudeert. Dat schaadt het vertrouwen.’
‘Ook het non bis in idem-principe kwam ter sprake’, zei Granjé na de hoorzitting. ‘Ik heb het bewust non ter in idem genoemd – tegenwoordig moet je het in het Latijn zeggen om indruk te maken- maar de essentie is dat je meermaals belast wordt op hetzelfde economische resultaat.’
Pensioenopbouw en liquiditeit
Een ander beleidsdoel van de federale regering is het stimuleren van zelfredzaamheid in de pensioenopbouw. Ook daar plaatst VFB vraagtekens bij de impact van de meerwaardetaks. ‘Als je na x aantal jaren holding geen vrijstelling voorziet, moedig je mensen dan echt aan om zelf hun pensioen op te bouwen? Ik denk het niet’, aldus Granjé.
Daarnaast wijst hij op een onbedoelde maar reële consequentie: een daling van de liquiditeit op de beurs. ‘Particuliere beleggers investeren geen reuzenbedragen, maar ze zijn wel een smeerolie voor het economische radarwerk. Minder liquiditeit betekent uiteindelijk schade voor de economie. En wat financiert onze welvaartstaat? Diezelfde economie.’
Botsende visies op rechtvaardigheid
Tijdens de hoorzitting botsten ook verschillende opvattingen over fiscale rechtvaardigheid. Niels Tas (Vooruit) stelde dat ‘de echte motor van welvaart de rechtvaardigheid van het systeem is.’ De Vlaamse socialist verwees daarbij ook naar een eerdere tekst van Granjé, waarin die volgens hem minder afwijzend stond tegenover een meerwaardebelasting.
Tas liet verder nog optekenen dat ‘het onhoudbaar is dat mensen die soms grote winsten maken op aandelen daar tot vandaag geen belasting op betalen.’
Volgens Granjé raakt die redenering slechts een deel van de werkelijkheid. ‘Ik heb hem gezegd dat hij intellectueel eerlijk moet blijven. In een eerdere formateursnota stonden bijna alle punten die wij als VFB hadden aangereikt. Bij elke onderhandelingsronde is er geschrapt, en geschrapt, en geschrapt. Dan mag het niet verbazen dat wat vandaag overblijft weinig applaus krijgt.’ Voor de VFB zit het probleem precies in het verschil tussen intentie en uitwerking.
Opvallend brede kritiek
Wat Granjé vooral bijblijft van de hoorzitting, is de brede eensgezindheid in de kritiek. ‘Er waren sprekers van links en rechts, en iemand merkte op hoe opvallend het was dat niemand blij is met deze taks. Niet links, niet rechts, niet boven, niet onder.’
‘Niemand is blij met deze taks. Niet links, niet rechts, niet boven, niet onder’
Hij was expliciet positief over de rol van Open VLD-kamerlid en ex-minister Vincent Van Quickenborne, nu in de oppositie, die volgens hem de voorbije weken met alle stakeholders sprak en een goed begrip van de knelpunten heeft opgebouwd. Ook bij regeringspartij N-VA merkte hij luisterbereidheid, al werd daar erkend dat de meerwaardebelasting een symbolisch dossier was en de prijs van het regeerakkoord.
Wat kan nog veranderen? Procedureel volgen nog verdere sessies, waarbij technische bijsturingen mogelijk zijn. Granjé blijft wel realistisch. ‘Bankenkoepel Febelfin heeft aangegeven waar het praktisch onwerkbaar is, academici hebben bijkomende problemen aangestipt. Ik verwacht wel wat wijzigingen in punten en komma’s, maar aan de grote krijtlijnen zal weinig veranderen.’
Nieuwe fiscale hervorming?
Een brede fiscale hervorming acht de VFB-CEO onwaarschijnlijk. Wel verwacht hij dat de opbrengst van de maatregel lager uitvalt dan verhoopt, waardoor het debat opnieuw kan worden geopend.
‘Misschien gaat men dan nadenken of less is more: lagere tarieven, gecombineerd met het afschaffen van andere taksen, of met gerichte impulsen, bijvoorbeeld voor small en mid caps op de Brusselse beurs. Eén ding is zeker: je kan vandaag zonder al te veel moeite, en zonder al te veel kosten, de held van de middenklasse worden.’