Onze columnist Jan Longeval, die zich vaak negatief uitliet over bitcoin en crypto, zoekt in zijn derde boek, Bitcoin of SHTcoin*, naar de oorsprong van cryptomunten. ‘Je hoeft geen fan van iets te zijn om er een boek over te schrijven. Door me echt in het onderwerp te verdiepen, ben ik zelf wel iets meer naar het midden opgeschoven.’
De aanleiding voor het boek was volgens Longeval vooral intellectueel. ‘Er is een grote behoefte aan een diepgravend en evenwichtig boek. Mensen die bitcoin en meer algemeen crypto echt willen begrijpen, blijven vandaag vaak op hun honger zitten. Je vindt ofwel crypto for dummies, ofwel boeken die crypto sterk aanprijzen. Daartussen vind je nauwelijks iets.’
Die lacune ziet hij niet alleen bij particuliere beleggers, maar ook bij professionals. ‘Het handelsmerk van mijn boeken is dat ze complexe materies zeer diep onderzoeken om ze vervolgens op een bevattelijke - en hopelijk aangename - manier te presenteren. Blockchain en crypto zijn erg complex, waardoor ze perfect aansluiten bij wat ik in essentie als schrijver tracht te doen’, vertelt hij, erop wijzend dat in de cryptowereld technologie, monetaire theorie, marktstructuur én ideologie samenkomen.
Wortels in België en Nederland
Wat leverde zijn research op? ‘Te veel om op te noemen’, glimlacht hij. Toch springen enkele inzichten eruit. Zo was hij verrast door hoe ver de wortels van bitcoin teruggaan, zowel technologisch als ideologisch. ‘De blockchain werd niet plots uitgevonden in 2008 door Satoshi Nakamoto. In essentie was die technologie al in 1981 grotendeels ontwikkeld. Wat ontbrak, was volledige decentralisatie van de controle.’
Ook de geografische oorsprong is verrassend. ‘Zeer weinig mensen lijken te weten dat België (met cryptograaf Jean-Jacques Quisquater) en Nederland (pionier David Chaum werkte in Amsterdam) een belangrijke rol hebben gespeeld in blockchain-technologie en bitcoin.’ En de ideologische origines grijpen onder meer terug naar het milieu van de cypherpunks, een collectief van crypto-anarchisten en libertariërs.
Daarnaast speelde de interne geschiedenis van de bitcoin-gemeenschap een bepalende rol. ‘De blocksize wars tussen 2015 en 2017 hebben mee bepaald waarom bitcoin is geëvolueerd richting digitaal goud, eerder dan richting efficiënt betaalmiddel en waarom bitcoin vandaag vooral functioneert als object van speculatie.’
Tot slot noemt hij zijn verdiepend begrip van de technologie zelf. ‘Ik ben blij dat ik nu uiteindelijk ten gronde begrijp hoe die verduivelde blockchain werkt’, lacht hij. ‘Dat is geen academische oefening. Het helpt om volatiliteit, liquiditeit, energieverbruik en operationele risico’s correct te kaderen.’
Believer?
Is de jarenlange cryptoscepticus Longeval meer believer geworden? Hij antwoordt voorzichtig. ‘Als je gelijk welk complex onderwerp diep researcht, word je onvermijdelijk milder in je oordeel. Maar het boek neemt bewust een neutrale houding aan. De ondertitel zegt niet voor niets: Beslis zelf met kennis van zaken.’
‘Je hoeft trouwens geen uitgesproken overtuiging te hebben om crypto te analyseren of zelfs te integreren. Maar wie het overweegt, moet begrijpen wat hij koopt, welke risico’s hij introduceert en hoe die zich verhouden tot de rest van de portefeuille.’
Wat hem tijdens het schrijven misschien nog het meest boeide, is dat crypto veel verder reikt dan markten en rendement. ‘Crypto raakt ook aan fundamentele maatschappelijke vragen. In het bijzonder aan privacy en zelfs aan democratische waarden in het digitale tijdperk.’
Dat thema loopt als een rode draad door het boek. ‘Denk aan de opkomst van surveillancekapitalisme, met het bedrijf Palantir voorop, of aan het Chatcontrol-voorstel van de Europese Commissie om onze chats te mogen inkijken. De dreiging voor privacy heeft een ideologische tegenreactie opgeroepen die de uitvinding van Bitcoin meer dan een decennium voorafgaat.’
Bitcoin zag volgens hem ook niet toevallig het licht in 2008. ‘Het werd gelanceerd in volle financiële crisis en sluit daarom ook aan bij een veel ouder verlangen naar een gezond geldsysteem. Dat verlangen bestond al in het Oude Rome.’
Zelfs religieuze parallellen schuwt hij niet. ‘Crypto heeft ook religieuze aspecten. Het hoofdstuk “Bitcoin halleluja” is het hoofdstuk dat de meeste lezers lijkt bij te blijven. De analogieën tussen religie en crypto zijn zeer frappant.’
Crypto als volwaardige asset class
Volgens Longeval is crypto het stadium van overweging in de praktijk al voorbij. ‘Met een totale marktkapitalisatie van om en bij de 3.000 miljard dollar is het moeilijk om nog te spreken van iets marginaals. Dat is niet zoveel minder dan de waarde van alle zilver ter wereld.’
De klassieke kritiek van fondsenhuizen – het gebrek aan fundamentele waardering – vindt hij begrijpelijk, maar niet doorslaggevend. ‘Bitcoin heeft geen intrinsieke waarde, maar dat geldt ook voor goud. Toch bedraagt de waarde van de bovengrondse goudvoorraad zo’n 32 biljoen dollar. Wat is de intrinsieke waarde van een biljet van 100 dollar? Of van een schilderij van Mondriaan?’
’Er bestaan andere methodes om bitcoin te waarderen. Het boek reikt meerdere invalshoeken aan. Bitcoin kan je waarderen op een relatieve basis, bijvoorbeeld ten opzichte van goud of een groot techaandeel, of via adoptiecurves en de Wet van Metcalfe.’
Regulering: te streng of noodzakelijk?
Beleggen in crypto blijft volgens hem speculatief. ‘Strikte regulering is daarom a priori legitiem, zeker vanuit compliance- en AML-oogpunt.’ Wat hem stoort, is het huidige speelveld. ‘Vandaag is het makkelijker voor cryptoplatformen dan voor gereguleerde banken om crypto aan te bieden. Dat is paradoxaal.’
Net banken kunnen volgens hem een meerwaarde bieden, precies omdat ze onder streng toezicht staan. ‘Via educatie, orderuitvoering, veilige bewaring en een correcte kadering binnen het risicoprofiel. Er is geen radicale deregulering nodig, wel een verstandige bijsturing.’
Daarin ziet Longeval zijn eigen boek ook als een praktisch naslagwerk voor banken en vermogensbeheerders en voor hun klanten. ‘Als je toch crypto in je aanbod opneemt, doe het dan minstens met kennis van zaken en bied je klanten een neutrale educatie.’
Bitcoin, Ether… en de rest?
‘Bitcoin en in mindere mate Ether genieten van het Lindy-effect (hoe langer een technologie bestaat, hoe langer het zal blijven bestaan, red.) en verdienen daarom de meeste aandacht’, zegt Longeval. Tegelijk waarschuwt hij voor technologische zelfgenoegzaamheid. ‘In technologie is het gevaarlijk om alternatieven te negeren.’
Aan koersvoorspellingen waagt hij zich niet. ‘Dat hangt vooral af van je eigen geloof in de verdere adoptie. Vanuit mijn neutrale invalshoek wil ik daar zelf niet op ingaan. Ik acht het wel waarschijnlijk dat blockchain-technologie een grotere rol zal spelen in het financiële systeem, via tokenisatie in het bijzonder.’
Bitcoin of SHTcoin* - Beslis zelf met kennis van zaken – Jan Longeval – 24,99 euro – uit bij Houtekiet