Derivaten zijn veel minder risicovol dan wordt gesuggereerd. Voorwaarde is wel dat er sprake is van een goede governance, stricte monitoring en scherp risicomanagement.
Dat stelt Jeroen Wilbrink, productspecialist gestructureerde overlay-oplossingen bij F&C. De asset manager heeft 62 miljard euro aan euro-verplichtingen in derivaten.
Wilbrink sprak dinsdag op een beleggersbijeenkomst van F&C. Daar ging hij in op de vraag ‘Derivaten: Massaverietigingswapen of instrument voor prudent risicobeheer?’
Massavernietigingswapens
Hij nam in zijn voordracht een aantal uitspraken van Warren Buffett over derivaten als uitgangspunt. In een brief aan beleggers in 2002, schreef Buffett dat derivaten ‘tijdbommen’ zijn en ‘massavernietigingswapens’.
Die opvatting lijkt te worden bevestigd door een aantal (bijna-)faillissementen dat het gevolg is geweest van leverage, liquiditeitsproblemen in stress-situaties, marktinefficienties en tegenpartij-risico’s, zegt Wilbrink.
Excessieve leverage
Zo ging het later door ING overgenomen Barings ten onder aan slechte governance en controle, omdat er geen scheiding was tussen back en front office.
De bank LTCM ging onderuit door een combinatie van excessieve leverage en overschatting van de liquiditeit. ‘Het zijn vooral de total return swaps geweest die LTCM uiteindelijk fataal werden, omdat de onderliggende indices geen liquiditeit boden’, zegt Wilbrink.
Enron, dat begin deze eeuw failliet ging, gebruikte producten waar feitelijk geen markt voor bestond, wat de onderneming volgens hem fraudegevoelig maakte.
Liquiditeitscrisis
Maar deze ondernemingen zijn misschien wel omgevallen door een verkeerd, dan wel een misbruik van derivaten, een systeemcrisis hebben ze niet veroorzaakt, nuanceert Wilbrink.
Ook de ondergang van Lehman Brothers en de nationalisatie van Freddie en Fanny waren het gevolg van een liquiditeitcrisis en niet van een verkeerd gebruik van derivaten.
Dat derivaten onder institutionele beleggers, zoals pensioenfondsen, ook niet wordt gezien als een ‘tijdbom’ of een ‘massavernietigingswapen’, blijkt uit het feit dat ze op grote schaal worden gebruik om rente, inflatie en andere risico’s te sturen, terwijl swaps ook worden ingezet om verplichtingen te matchen.
Controle
‘Wel moet het gebruik van derivaten goed gedocumenteerd worden, bij voorbeeld door middel van beleggingsmandaten en een goede scheiding tussen uitvoerende en controlerende afdelingen’, meent Wilbrink.
Maar zelfs al dergelijke governance-issues wel goed zijn gergeld, dan blijven over-the-counter derivaten en tegenpartijrisico’s aanwezig. Een goede aansturing van die risico’s in portefeuille is volgens hem essentieel.
Wilbrink kwam in augustus 2008 naar F&C. Daarvoor was hij werkzaam als derivatenspecialist bij Citigroup, JP Morgan Chase en Goldman Sachs.