Het grootste geopolitieke risico dat de wereld in 2021 bedreigt, is de zeer diepgewortelde verdeeldheid in de Verenigde Staten, het (nu nog) machtigste land ter wereld. Aan het risico van die diepe breuk tussen Democraten en Republikeinen wordt vandaag een nieuw hoofdstuk toegevoegd met de verkiezing van twee senatoren in Georgia. Dat bepaalt wie de macht heeft in de Senaat.
‘De Verenigde Staten zijn momenteel de meest verdeelde democratie ter wereld’, waarschuwde Ian Bremmer (foto), de oprichter van de Amerikaanse denktank Eurasia Group, maandag in een call met een internationaal gezelschap van journalisten. Bremmer en chairman Cliff Kupchan belichtten bij die conference call de “Top Risks 2021”.
Bremmer stelt dat de verdeeldheid tussen Republikeinen en Democraten niet van gisteren is: al bij de uitslag van de presidentsverkiezingen in 2016 stelden de Democraten zich op het standpunt dat Donald Trump won dankzij cyber-gerelateerde steun van Rusland. Nu is tweederde van de Republikeinse kiezers van mening dat de Democraat Joe Biden de verkiezingen heeft gewonnen door verkiezingsfraude.
G-Zero wereld
‘De wereld heeft het leiderschap en de samenwerking van de Verenigde Staten nodig, omdat het antwoord op de pandemie in 2020 vooral van het gezondheidsbeleid afhing, terwijl in 2021 vooral het economische antwoord op de aanhoudende schade van doorslaggevende betekenis zal zijn’, stelt Bremmer. Deze crisis onderstreept volgens hem zijn stelling dat de wereld beweegt naar een G-Zero wereld, waarin niemand meer de dominante macht is - met alle gevolgen van dien voor de richtingloosheid van de wereld.
Naast de innerlijke zwakte van de Verenigde Staten, ziet Eurasia Group twee andere grote risico’s voor de stabiliteit in de wereld: naast de coronacrisis is dat de klimaatproblematiek. Bremmer stelt dat het klimaatbeleid van een speelveld van wereldwijde samenwerking een arena van wereldwijde concurrentie en rivaliteit is geworden. Vooral delen van de bevoorradingsketen die voor schone energie van belang zijn, zullen getroffen worden door een toenemend agressief beleid van Washington.
Volgens Bremmer zal de ontwikkeling naar een wereldeconomie die CO2-neutraal is weliswaar tot geweldige economische kansen leiden, maar de winnaars en de verliezers van die ontwikkelingen worden niet alleen door marktkrachten, maar ook door politieke factoren bepaald.
De arena van de klimaatproblematiek
Bremmer denkt dat in het Amerikaanse klimaatbeleid veel zal veranderen door het aantreden van Joe Biden als president. De aanstelling van John Kerry als afgezant voor het klimaatbeleid is een ijzersterke troef, denkt Bremmer. John Kerry, voormalig minister van Buitenlandse Zaken onder Barack Obama, heeft de afgelopen jaren een imposant internationaal netwerk opgebouwd, zegt hij
Toch zal de klimaatproblematiek de spanningen aanzienlijk vergroten in de wereld. Zo zullen landen als Brazilië, Australië en India, die veel CO2-uitstoot voor hun rekening nemen, hun positie proberen te verdedigen. De Verenigde Staten hebben in dat opzicht als grootste producent van olie en gas in de wereld ook veel te verliezen, waarschuwt Bremmer.
Tegelijkertijd ziet China verduurzaming en schone energie als een mogelijkheid van forse economische groei en om zijn (economische) hegemonie in de wereld te vestigen. Dat laatste punt zal volgens Bremmer ervoor zorgen dat het klimaatbeleid in de wereld ook tot verdeeldheid zal leiden, omdat het óók tot machtsstrijd tussen beide mastodonten zal leiden.
Vrees voor correctie op markten?
Op de vraag of Bremmer beducht is voor een zware correctie op de financiële markten in het Westen, antwoordde hij dat dat risico beperkt is nu alle centrale banken de rente laag houden en accommoderend beleid voeren. Groter risico ziet hij in dat opzicht echter wel in opkomende markten. Dat geldt volgens hem ook voor de bestrijding van de pandemie, waar deze landen noch financieel, noch organisatorisch op zijn voorbereid.