De financiële markten beginnen de week niet met zomaar een nieuw geopolitiek incident, maar met het vooruitzicht van een structurele herwaardering van energie. Nadat Amerikaanse en Israëlische aanvallen de Iraanse opperste leider hebben gedood en Teheran in de regio terugsloeg, bereiden beleggers zich voor op een scherpe aanpassing van olie- en gasprijzen zodra de handel hervat wordt. De vraag is niet langer óf risicopremies oplopen, maar hoe ontwrichtend en langdurig dat effect kan zijn.
Cyril Widdershoven, senior adviseur bij Blue Water Strategy, waarschuwt dat de dreiging rond de Straat van Hormuz niet moet worden beoordeeld ‘door de nauwe lens van een formele blokkade’. Het in Rotterdam gevestigde Blue Water is een onafhankelijk strategisch adviesbureau dat reders, havens, energiebedrijven, handelaren, institutionele beleggers en overheden adviseert.
Grijze-zoneverstoring
‘Kijkend naar de opstelling van de strijdkrachten aan beide zijden en de betrokkenheid van derde partijen zoals China en Rusland in het gebied, lijkt een volledige afsluiting op dit moment onwaarschijnlijk’, zei hij zondagavond tegen Investment Officer. ‘Er is echter een groot en zeer reëel risico op ontwrichtende acties in de zogeheten grijze zone. Die ontwrichting is al zichtbaar en kan in de komende dagen en weken het dominante scenario worden.’
Grijze-zone-verstoring draait om gerichte intimidatie onder de drempel van open oorlog, met wel degelijk economische gevolgen. In het geval van Hormuz kan dat bestaan uit navigatiewaarschuwingen, drone- of raketincidenten nabij vaarroutes, cybermanipulatie van scheepsidentificatiesystemen of selectieve aanvallen op commerciële schepen. Het doel is verzekeringskosten opdrijven, vaartijden vertragen en onzekerheid in de vrachtmarkt injecteren. In moderne energiemarkten kan zulke ontwrichting het aanbod al verkrappen, zonder dat er officieel een blokkade is.
Volgens Widdershoven hoeft Teheran geen zeemijnen in de Straat te leggen of het scheepvaartverkeer volledig stil te leggen. ‘In moderne energiemarkten is de verstoring al een feit zodra behalve reders en bevrachters, ook verzekeraars de doorgang niet langer commercieel verantwoord vinden.’ De Straat kan zo gedeeltelijk ‘gesloten’ raken lang voordat er sprake is van een officiële verklaring of een directe militaire confrontatie.
‘Zeer snel forse marktreacties’
‘De implicaties voor energiemarkten en grondstoffen, met name voor ruwe olie en LNG-stromen, zijn asymmetrisch en kunnen zeer snel tot forse marktbewegingen leiden’, aldus Widdershoven. Strategische reserves worden vaak genoemd als buffer, maar dat moet volgens hem ‘met een kruiwagen zout worden genomen’, omdat niet alleen volumes tellen, maar ook verschillen in kwaliteit van ruwe olie.
Ook de beschikbare reservecapaciteit wordt overschat. Acht OPEC+-landen kondigden zondag aan de productie vanaf april te verhogen als teken van marktstabiliteit. Widdershoven is sceptisch. ‘Reservecapaciteit bestaat vooral in Excel-sheets, niet in het echt. De OPEC+-reservecapaciteit bevindt zich in de Golfregio, Rusland valt weg. Niemand kan dus extra leveren, behalve wat al op schepen buiten de regio is geladen.’
LNG-markt ‘zal breken’
De gasmarkt is mogelijk nog kwetsbaarder. Een groot deel van het LNG-aanbod, waaronder dat uit Qatar en Abu Dhabi, kan alleen via de Straat van Hormuz worden geëxporteerd, waarschuwt de energie-expert. ‘Ongeveer een vijfde van de wereldwijde LNG-handel is structureel afhankelijk van Hormuz. De wereldwijde gasmarkt krijgt een schok, zelfs bij tijdelijke aarzeling of vertraging van afvaarten. De zogenoemde flexibele LNG-markt zal breken, niet slechts verkrappen’, zegt de expert.
Normaal gesproken kunnen LNG-ladingen worden omgeleid naar de markt waar de prijzen het hoogst zijn, maar die flexibiliteit valt weg als de Straat wordt verstoord. Bovendien is de gespecialiseerde tankercapaciteit beperkt.
Qatar blijft voor Europa een cruciale leverancier en voorziet in circa 12 tot 14 procent van de LNG-behoefte van de EU sinds de afbouw van Russisch LNG. Hoewel het aandeel in 2025 iets is gedaald door een groter Amerikaans marktaandeel, blijven Europese gasmarkten gevoelig voor verstoringen in de Golf.
Grotere vraag naar dollars
Azië zal volgens Widdershoven direct met prijsstijgingen worden geconfronteerd, terwijl Europa opnieuw met onzekerheid over de bevoorrading te maken krijgt. Gecoördineerde marktstabilisatie ligt minder voor de hand dan concurrentie om ladingen. ‘Er zal ook een grotere vraag naar Amerikaanse dollars ontstaan, wat andere valuta onder druk zet.’
Volgens Widdershoven hebben mondiale markten maritieme energierisico’s jarenlang structureel onderschat. ‘Chokepoints zijn de afgelopen jaren behandeld als neutrale infrastructuur. Geografie bepaalt alles. Energiezekerheid wordt steeds meer bepaald door percepties van maritiem risico, niet alleen door productiecapaciteit.’
Test voor de ‘Teflon-markt’
Tegen die achtergrond krijgt de zogeheten ‘Teflon-markt’ een zwaardere test. Arnout van Rijn, beleggingsspecialist bij Robeco, vroeg zich zondag af of markten opnieuw een conflict zonder blijvende schade kunnen absorberen. ‘Kan de “Teflon-markt” er nog een nieuwe oorlog bij hebben?’, schreef hij in een beleggersnotitie. De stabiliteit van de Amerikaanse beurs is volgens hem uitgegroeid tot een zichtbare graadmeter voor economische kracht.
Vanuit Parijs verwacht Christopher Dembik, beleggingsadviseur bij Pictet, defensieve kapitaalstromen richting dollaractiva, wat de rente op Amerikaanse staatsleningen kan drukken en de dollar kan versterken. Ook ziet hij ruimte voor een sterkere Zwitserse frank. ‘De CHF, vrijwel gedekt door goud, zal eveneens scherp stijgen. De munt wordt door veel institutionele beleggers gezien als de perfecte hedge tegen geopolitiek risico’, schreef hij op LinkedIn.