De grootste uitdaging voor Italië is niet het referendum van komende zondag zelf, maar dat het lot van Italiaanse banken en de richting van de politiek zo onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden.
Italiaanse banken gaan door een kritieke fase in hun poging om hun kapitaalpositie weer op te bouwen. Als premier Matteo Renzi het referendum verliest en opstapt, dan zitten de banken in ‘deep trouble’, aldus hoofd vastrentende waarden Laurent Frings van Aberdeen Asset Management.
Zo is Monte dei Paschi momenteel bezig met de uitvoer van een complex reddingsplan dat uiteindelijk 5 miljard euro in het laatje moet brengen. Dat bedrag is zeven keer de huidige marktwaarde van ‘s werelds oudste bank.
Frings: ‘Het plan is in feite een blauwdruk voor hoe vergelijkbare kapitaalgaten gedicht moeten worden bij andere Italiaanse banken. Als dit plan mislukt, is het de vraag hoe die andere banken moeten worden geherkapitaliseerd.’
Spaargeld
Het redden van Italiaanse banken ligt extra gevoelig omdat miljoenen inwoners van het land (een deel van) hun spaargeld in bankobligaties hebben gestoken. De bedoeling is om deze mensen te ontzien, maar bij een ‘nee’-stem neemt de kans naar verwachting toe dat ook zij in de pijn moeten delen.
In het ergste geval zien ze niets terug van hun inleg. Volgens de Financial Times worden er concreet acht banken bedreigd in hun voortbestaan. Het faillissement van een of meerdere banken zou kunnen leiden tot een nationale bankencrisis die bij vervroegde verkiezingen zou kunnen ontaarden in een nieuwe eurocrisis omdat de belangrijkste oppositiepartijen (Lega Nord en de Vijfsterrenbeweging) van de euro af willen.
Ernstige recessie
‘Een opstandige Italiaanse regering die overweegt de euro te verlaten, gooit de economie en het financiële systeem van de eurozone overhoop, wat waarschijnlijk leidt tot een ernstige recessie en een enorme politieke crisis in Europa’, stelt Robeco-CIO Lukas Daalder.
‘Dit is zeker mogelijk, maar wij denken niet dat dit het meest waarschijnlijke scenario is.’
Ook de markt lijkt niet uit te gaan van het worst-case scenario en zou deze volgens AXA IM zelfs al hebben ingeprijsd. In hun basisscenario wint het nee-kamp met een kleine meerderheid en zal Renzi niet aftreden of hooguit worden vervangen door een ander van zijn kabinet.
Italiaanse bankaandelen, verzameld in de FTSE Italia All-Share Banks Sector Index, sloten maandag op het laagste niveau in drie maanden, om dinsdag enigszins te herstellen.
De bredere FTSE MIB index staat year to date (28/11) op een min van 19,7 procent, tegen een kleine plus van 2,1 procent voor de MSCI Europe.
Veel beleggers hopen maar dat de peilingen die wijzen op een kleine voorsprong voor het ‘nee’-kamp het mis hebben, zoals de peilingen er ook hopeloos naast zaten bij het Brexit-referendum en de Amerikaanse verkiezingen.
Democratie bedreigd
Maar niet iedereen staat achter de voorgestelde grondwetswijzigingen van Renzi. Analisten van Citibank bijvoorbeeld stellen het de democratie in Italië bedreigt, omdat een kleine groep te veel macht in handen zou krijgen.
Ook The Economist sluit zich in een opiniestuk bij Citibank aan en stelt dat Renzi een fout heeft begaan door zijn lot aan het referendum te verbinden. Hij had bovendien meer energie kunnen steken in het doorvoeren van structurele hervormingen.