Matteo Renzi heeft zijn lot als premier van Italië verbonden aan de uitkomst van een referendum over politieke hervormingen. De beurzen kijken met angst en beven toe.
De Italianen lijkt dit jaar niets bespaard te blijven. Politieke impasse, tegenvallende groei en noodlijdende banken drukken de stemming.
Eind augustus kwam daar nog een verwoestende aardbeving overheen. Het dorp Amatrice werd zwaar geraakt, met honderden slachtoffers als gevolg.
Lapmiddelen
Het deed denken aan de aarbeving van zeven jaar terug in L’Aquila. Verslaggevers die hier poolshoogte gingen nemen, trokken dezelfde conclusie die velen trekken over de economie van het land.
Het gebrek aan dynamiek werkt verlammend. Oplossingen die door de politiek aangedragen worden, komen niet veel verder dan lapmiddelen.
De toenmalige premier van het land Silvo Berlusconi zei tegen de inwoners van L’Aquila dat ze hun verblijf in een tentenkamp moesten zien als ‘een weekje kamperen’. Nu wonen velen van hen nog steeds in geïmproviseerde behuizingen.
Berlusconi werd onder zware buitenlandse druk op een zijspoor gezet. En veel Italianen waren hoopvol gestemd toen de gematigde Renzi, oud-burgemeester van Florence, in 2014 het roer overnam.
Maar zijn nieuwe elan verzandde al snel in de Italiaanse bestuurlijke molen. ‘Het bulk van de hervormingen moet nog plaatsvinden’, zegt hoofdeconoom Joost van Leenders van BNP Paribas Investment Partners in Amsterdam.
Schuldencrisis
Sinds de schuldencrisis die de euro-periferie aandeed, is Italië volgens hem weinig opgeschoten. ‘Italië heeft een mindere dynamiek dan Spanje’, aldus de BNP-econoom. ‘Italië staat wat dit betreft dichter bij Griekenland, terwijl Spanje meer lijkt op Ierland.’
Italië heeft een staatsschuld van meer dan 130 procent van het bruto binnenlands product. Daarbij is de groei van het bbp de laatste jaren maar mondjesmaat. ‘Het bbp is nog steeds 8 procent lager dan in 2008’, voegt Van Leenders toe.
Landen als Ierland en Spanje hebben daarbij de bezem door de bankensector gehaald. Het aantal Spaanse banken is bijvoorbeeld nog maar een kwart van wat het was.
In Italië blijft de bankensector versnipperd en zwak. Ook Renzi kiest hier voor de zachte optie en wil meer belastinggeld injecteren in de sector.
Brussel wees hem er echter op dat de Europese regels staatssteun afwijzen en een bail-in voorschrijven. Maar Renzi blijft tegen het afstempelen van met name obligatiehouders, omdat dit vaak particulieren zijn die hierin hun aanvullend pensioen hebben belegd.
Binaire uitkomst
De beurs van Milaan is dit jaar de slechtst presterende beurs ter wereld. Als enige toonaangevende index staat de MIB year-to-date meer dan 20 procent in de min. Caracas volgt met een verlies van ruim 14 procent.
Het door Renzi toegezegde referendum over de staatkundige hervormingen zal in oktober of november gehouden moeten worden. Door zijn lot aan de uitslag te verbinden, is het echter ook verworden tot een regeringsverkiezing.
‘De angel is dat hij heeft gezegd: als het niet doorgaat, dan ben ik weg’, zegt Van Leenders. ‘En als hij opstapt, ligt het hele hervormingsproces stil.’
Intussen is de zogenaamde Vijfsterrenbeweging van komiek Beppe Grillo de grootste in de peilingen en hij daarmee de meest waarschijnlijke opvolger van Renzi. Zelfs een uittreden van Italië uit de Europese Unie zou dan tot de mogelijkheden behoren.
‘Wat er dan gebeurt is een groot vraagteken voor beleggers’, aldus de BNP-econoom. Hij omschrijft de uitkomst van het referendum als ‘binair’.
Beursreactie
Als Renzi verliest, dan zal als zeer negatief worden gezien op de financiële markten. Normaal gesproken zou dit in de eerste plaats zijn weerslag hebben op het vertrouwen in de staat en daarmee de rentes op staatsleningen.
Echter, omdat de ECB op grote schaal staatsobligaties van eurolanden opkoopt, verwacht Van Leenders niet dat de rente veel zal oplopen. De centrale bank neemt elke maand miljarden aan met name staatsobligaties uit de markt.
Des te meer zal de onzekerheid zijn weerslag hebben op de aandelenmarkt, verwacht de econoom. ‘Het zal vooral via het kanaal van de aandelenmarkt gaan.’
BNP Paribas IP heeft al enige tijd een onderwogen positie in aandelen, die het Franse fondshuis er duur uit vindt zien. Europese aandelen zijn daarbij de ‘geprefereerde’ onderweging.
Na de Amerikaanse verkiezingen, noemt het BNP Paribas IP het Italiaanse referendum als mogelijke trigger voor een brede daling van de aandelenmarkten wereldwijd.