Het dossier rond de meerwaardebelasting op financiële activa blijft politiek aanslepen. Ondertussen blijft beleggend België vloekend reageren op de nakende invoering ervan. Daarom als vraag van de maand aan ons Marktpraat-panel: als je één aspect van de meerwaardebelasting zou kunnen veranderen, wat zou dat zijn en waarom?
Sophie Manigart, professor in entrepreneurial finance aan de Vlerick Business School:
‘De Belgian Dentist is – letterlijk – wereldwijd beroemd in beleggerskringen. Hij (helaas, er wordt weinig over “zij” geschreven in dit verband) is dankzij zijn harde werk welstellend geworden, en belegt graag een deel van zijn vermogen in aandelen. Die Belgian Dentist blijkt cruciaal voor een gezonde aandelenbeurs. Als kleine belegger belegt hij vaak in aandelen van smallcaps in zijn regio, waarover hij regelmatig in de krant leest of die hij kent uit zijn netwerk. Daarmee geeft hij risicokapitaal aan de ondernemingen – de zuurstof van de economie.’
‘De meerwaardebelasting lijkt voor veel kleine beleggers de druppel die hun beurs-emmer doet overlopen. Niet zozeer het feit dat er een meerwaardebelasting is: België is zowat het enige land ter wereld waar meerwaarden tot nu toe onbelast waren. Maar de belegger is wel een melkkoe van de Belgische staat geworden. De Europese Commissie becijferde dat de effectieve Belgische belastingdruk op inkomsten uit kapitaal al 38 procent bedroeg in 2020, ten opzichte van het EU-gemiddelde van 24 procent. Veel nettorendement blijft er dus niet over.’
‘Naast de hoge belastingdruk, ziet de Belgian Dentist een loodzware administratie op zich afkomen. Het wordt een lange lijst van bewijsstukken, waarmee consultants de handen vol zullen hebben. Het is dan nog maar te hopen dat de belastingcontroleurs hun werk naar behoren zullen kunnen doen. Veel kleine beleggers hebben de handdoek al in de ring gegooid: ze zijn massaal overgestapt naar aandelenfondsen of trackers. Maar deze beleggen typisch zeer weinig (of niets) in onze lokale smallcaps. Wie zal nog aandelen kopen van onze kleine maar fijne pareltjes?’
‘Een begin van de oplossing zou alvast zijn om alle uitzonderingen te schrappen. Gewoon overstappen op een vlakke belasting op alle meerwaarden. Uiteraard aan een lager tarief dan 10 procent, want het kan niet de bedoeling zijn dat de totale belastingdruk nog verder verhoogt. Dat zou de administratieve nachtmerrie aanmerkelijk doen dalen, en misschien de Belgian Dentist toch overhalen om te blijven investeren in individuele aandelen. Europa heeft de mond vol van het verbeteren van de toegang van onze ondernemingen tot kapitaal. Met deze meerwaardebelasting zet België een grote stap achteruit.’
Riet Vijgen, portfolio manager Leo Stevens & Cie:
‘Ik trap ongetwijfeld een open deur in door al eerst op te merken dat we als financiële instelling helemaal niet tevreden zijn met de nieuwe wet op de meerwaardebelasting: los van de principebeslissing om een meerwaardebelasting in te voeren, is het ook weer zo’n typisch Belgisch compromis-product van nachtelijke regeringsonderhandelingen, dat legislatief met haken en ogen aan elkaar hangt en waarbij de financiële instellingen nog maar eens het complexe en dure uitvoerend werk mogen oplossen.’
‘Als we er dan toch één maatregel mogen uitpikken die we echt wel héél graag veranderd zouden zien, dan is het de keuze in het wetsontwerp voor de FIFO-methode als bepaling van de aankoopprijs van effecten. Praktisch gezien strookt FIFO niet met de realiteit van moderne portefeuille- en orderbeheersystemen. De meeste Belgische banken en vermogensbeheerders werken traditioneel met de gewogen gemiddelde aankoopprijs, een methode die zowel operationeel stabiel is als transparant voor de klant.’
‘Bij de FIFO-methode dient op de dag van verkoop een volledige reconstructie van alle historische transacties plaats te vinden, inclusief corporate actions. Om nog maar te zwijgen over situaties waarin er transfers tussen effectendossiers plaatsvinden. Denk aan het geval waarbij een cliënt zijn beleggingsportefeuille van bank A naar bank B transfereert. Dan dient heel de FIFO-historiek meegenomen te worden, maar als de cliënt datzelfde effect ook al aanhield bij B, dan mogen de twee FIFO-historieken samengevoegd worden. Hoeveel simpeler is het dan niet om te werken met één gewogen gemiddelde aankoopprijs?’
‘Daarnaast creëert FIFO potentieel juridische en familiale fricties bij erfenissen en schenkingen. Bij overdrachten verschuiven latente meerwaarden mee naar erfgenamen of begiftigden, waardoor het correct documenteren van historische aankoopreeksen cruciaal wordt. In situaties waarin meerdere deelportefeuilles worden samengevoegd of een portefeuille wordt opgesplitst, kan FIFO leiden tot inconsistenties of zelfs forse ongelijkheid tussen erfgenamen. Stel je maar eens voor dat ik drie aandelen van Lotus Bakeries in 2028 wil verdelen tussen mijn drie kinderen: één was er 7.850 euro waard op 31 december 2025, vervolgens heb ik er in 2026 nog één bijgekocht aan 10.000 euro en in 2027 nog één aan 12.000 euro. Wanneer ze dan later hun aandeel zouden verkopen, gaat elk van hen een andere meerwaardetaks betalen, waarbij het verschil in de honderden euro’s kan oplopen. Het KISS-principe (Keep It Simple, Stupid) is een regel die helaas (alweer) niet voor onze fiscale wetgeving opgaat.’
Thomas Guenter, oprichter fondsbeheerder Finhouse:
‘De meerwaardebelasting heeft op verschillende vlakken een averechts effect. Door de vrijstelling te beperken tot 10.000 euro per persoon wordt de middenklasse geraakt en treft de belasting vooral wie met niets start en jarenlang belegt als aanvulling op het wettelijk pensioen. Hoe minder je startkapitaal en hoe langer je belegt, hoe groter het aandeel meerwaarde bij een verkoop in de toekomst en dus hoe groter de meerwaardebelasting.’
‘Daarnaast houdt de belasting geen rekening met beurstaksen, transactiekosten en inflatie. Beleggers worden daardoor belast op meerwaarden die in realiteit niet bestaan. Ook gemeenschappelijke beleggingsfondsen (GBF’s) en maatschappen dreigen in de problemen te komen door de taks. Een verkoop door een GBF om een uittredende investeerder uit te betalen kan fiscaal als meerwaarde voor elk van de investeerders worden beschouwd, zelfs wanneer een individuele investeerder geen meerwaarde ontvangt.’
‘Boven op de taks is ook de administratieve last aanzienlijk. De FIFO-methode, gecombineerd met het opt-in- en opt-outsysteem en de verplichting om rekening te houden met valutawijzigingen, verhoogt de complexiteit zodanig dat de drempel om te beleggen wordt verhoogd. Dat staat haaks op het doel dat het beleid zou moeten dienen, namelijk meer mensen aanzetten tot beleggen. Een grotere vrijstelling, een vrijstelling voor langetermijnbeleggers en een vereenvoudiging van bestaande taksen voor beleggers hadden kunnen voorkomen dat beleggen wordt ontmoedigd.’
‘Als ik één maatregel mag wijzigen, dan zou ik de invoering van de meerwaardebelasting in het algemeen kiezen. De opbrengst zal lager uitvallen dan verwacht, terwijl de administratie- en controlekosten oplopen en de overheid andere inkomsten misloopt omdat beleggers worden afgeschrikt en de taks een duwtje in de rug is voor sommigen om België te verlaten.’
‘Bij Finhouse merken we dat vermogende families de vlucht vooruit nemen in het licht van de verwachte verdubbeling van het tarief in de toekomst en de verwachte verstrenging van de bijhorende exittaks. Ik verwacht een verdere daling van het aantal miljonairs in België de komende jaren, met een piek in exits in 2026 en 2027.’