Het is zaterdagavond 12 september 2008. Tony Lomas, bij PricewaterhouseCoopers (PwC) verantwoordelijk voor de afdeling faillissementafwikkeling, zit met zijn gezin te eten in een Londens restaurant als zijn telefoon gaat. Of hij de eventuele surseance van Lehman Brothers wil aanpakken.
Dat wil Lomas. PwC heeft geen dusdanige relatie met Lehman Brothers International Europe (LBIE, door Lomas consequent uitgesproken als Libby) dat er belangenconlicten zijn. Het is gedaan met de zondagsrust.
Ontrafeling
In de loop van zondag wordt duidelijk dat een mogelijke overname van heel Lehman door Barclays niet haalbaar is. Als maandagochtend (Britse tijd) het faillissement van Lehman wordt uitgesproken, neemt Lomas met een leger van tweehonderd secondanten het heft over.
Wist hij in wat voor een wespennest hij zich had gestoken? Lomas lacht.
‘Ik was verantwoordelijk voor de ontrafeling van het internationale deel van Enron. Dat was een energiebedrijf, maar met zijn handelsdivisie was het bijna gelijk aan een zakenbank. Dat was vorig jaar na zeven jaar nog altijd niet volledig afgewikkeld. Ik wist dus dat het complex was, maar het is nog lastiger gebleken dan ik kon vermoeden.’
Afzonderlijke landenorganisaties
Een deel van het probleem is dat er geen overkoepelende curator is. Alle afzonderlijke landenorganisaties hebben hun eigen curator. Na de Verenigde Staten is de internationale tak (‘Libby’) in Londen het grootst.
En omdat Barclays enkele dagen na het faillissement het leeuwendeel van de Amerikaanse activiteiten overneemt, is de afwikkeling van dit onderdeel ook het meest complex, legt Lomas uit.
Jaloers ziet hij Barclays alle klantenrelaties overnemen, terwijl Nomura - dat al snel de enige gegadigde is voor LBIE - alleen geïnteresseerd is in (een deel van) de werknemers. Dat betekent dat de lopende contracten in de VS wel kunnen worden afgewikkeld, terwijl die in Londen in een soort niemandsland blijven hangen.
‘Het gaat werkelijk om miljoenen contracten’, zegt Lomas in een poging de complexiteit van zijn taak te benadrukken.
Intensief telefoonverkeer
Allemaal handelsovereenkomsten die woensdag, donderdag en vrijdag in de voorafgaande week zijn aangegaan, en die op maandag, dinsdag en woensdag zouden worden afgewikkeld. Maar het faillissement gooit roet in het eten.
Lomas heeft de kennis van Lehman nodig om verplichtingen en tegoeden op een rijtje te zetten. Daarbij gaat het om mensen en vooral ook om computerbestanden. Op dit moment zijn nog altijd vierhonderd voormalige Lehman-medewerkers bezig om handelsposities in kaart te brengen.
Lomas: ‘Lehman had intensief contact met twee andere zakenbanken - ik noem geen namen. Ook voor hen is nog niet duidelijk of er nu alles bij elkaar opgeteld geld moet worden overgemaakt, dan wel ontvangen. En welk onderdeel van Lehman verantwoordelijk is.’
‘Men deed zaken met Lehman, dat was garantie voldoende in de ogen van de tegenpartij. Welke administratieve weg een contract binnen Lehman aflegde, daar stond niemand bij stil.’
Computerbestanden
Het geheim zit verborgen in de computerbestanden van Lehman. Het is het brein van de zakenbank, aldus Lomas. Nomura wilde het vorig jaar overnemen. Los van het lage bedrag dat de Japanse bank wilde betalen, wilde Lomas ook niet afhankelijk zijn van derden voor deze wezenlijke informatie.
In die computerbestanden zit de uiteindelijke oplossing verborgen van alle relaties en transacties die Lehman op 15 september vorig jaar had. Zo kunnen aandelen die Lehman als onderpand heeft gekregen van een klant voor een lening elders zijn ondergebracht, uitgeleend, als onderdeel van een derivatenconstructie met weer een andere klant zijn gebruikt, of dit allemaal tegelijkertijd.
Lomas: ‘Dankzij het vriendelijke klimaat voor zakenbanken werden hier meer complexe transacties uitgevoerd dan waar ook. Dat gaat ongetwijfeld veranderen.’
Testament voor banken
Lomas kan zich daarom helemaal vinden in de opmerkingen van de Britse toezichthouder dat banken aan een soort testament moeten werken waarin wordt uitgelegd welk onderdeel welke bezittingen en verplichtingen heeft. ‘Dat vraagt veel van een bank, vooral ook omdat je het voortdurend moet actualiseren. Maar het zou mijn taak aanzienlijk verlichten.’
Een jaar verder is het eind van de afwikkeling van het faillissement nog niet in zicht. Er is 13 miljard dollar aan relatief eenvoudig traceerbare verplichtingen uitgekeerd. Een veelvoud van verplichtingen wacht nog op een beslissing.
Bij de Amerikaanse moeder van Lehman staat een rekening uit van 100 miljard dollar.
Lomas: ‘Het gaat nog vele jaren duren voordat ik dit hoofdstuk kan afsluiten.’ Geruststellende gedachte is dat het niet complexer kan worden dan dit. Maar dat dacht Lomas ook na het gros van de Enron-afwikkeling.
Copyright: Het Financieele Dagblad, 15 september 2009.