Waarschuwing: deze analyse is niet voor mensen met een somber gemoed, met weinig toekomstgeloof of voor hen die met een roze bril door het leven wensen te gaan. Zij kunnen deze analyse van Charles Gave beter opzij leggen, want het gaat over het mogelijke eindspel rond het marktkapitalisme.
Om te beginnen voor wie Charles Gave niet kent: hij is een voormalige hedgefondsmanager, woonachtig op meerdere plaatsen in de wereld. De Fransman heeft GaveKal opgezet, één van de meest dwars denkende onderzoeksbureaus voor de financiële sector in de wereld, dat nu wordt geleid door zijn zoon Louis. In iedere regel van hun analyses lees je de diepgang van mensen die 30 jaar professionele ervaring op hun revers hebben staan.
Gave’s analyse werd donderdag ondersteund door vier doorgerekende scenario’s van het Centraal Planbureau (CPB) die laten zien wat er kan gebeuren als de crisis rond het coronavirus langer duurt dan drie (tot zes) maanden.
Omloopsnelheid
Gave schrijft in zijn analyse Capitalism and the Coronavirus dat als de financiële markten volatiel worden, hij zich van oudsher vasthoudt aan MV = PQ. M staat voor de geldhoeveelheid, V voor de omloopsnelheid, P voor het prijsniveau en Q voor de productie.
Het effect van de pandemie rond het coronavirus heeft tot een dramatische daling geleid van V, dat wil zeggen de omloopsnelheid van geld. Gevolg: dalende productie en bedrijven die hun schulden niet meer kunnen betalen. Zie: creditmarkt - de spreads zijn op ongekende wijze gestegen - en zie ook de gisteren gepubliceerde werkloosheidsaanvragen in de VS: van 282.000 naar 3,28 miljoen in één week tijd!
Als de omloopsnelheid sterk daalt, of zelfs stopt, dan leidt dat tot een solvabiliteitscrisis, waarschuwt Gave. En als de rentes voor de private sector stijgen, dan neemt de kans op een daling van de productie (Q) verder toe.
Uur U: herfst
Charles Gave stelt dat hij op basis van de ervaringen in China en Zuid-Korea er vanuit gaat dat de problemen rond de coronacrisis deze herfst zijn opgelost. Als dat niet zo is, dreigt een depressie met een massaal bankroet op uitstaande schulden. Regeringen proberen dat wereldwijd te voorkomen, met oplopende begrotingstekorten en een stijgende geldhoeveelheid tot gevolg. Koper van deze schuldaccumulatie: centrale banken.
Gave waarschuwt dat een ‘kapitalisme zonder bankroet’ niet houdbaar is. Want hoge (staats)schulden zorgen voor lage groei, terwijl lage rente leidt tot een misallocatie van kapitaal en historisch gezien vrijwel altijd met een ineenstorting van de markt gepaard gaat. De oplossing waarvoor nu noodgedwongen wordt gekozen, zal op langere termijn steeds grotere problemen veroorzaken.
Basisinkomen op de agenda
Zelfs de Amerikaanse overheid overweegt nu serieus om overheidsgeld gratis ter beschikking te stellen van een permanent inkomen aan burgers. Een dergelijke geldcreatie door de centrale bank is, aldus Nobelprijswinnaar Milton Friedman, in de prkatijk vrijwel niet meer terug te draaien.
Gevolg: een dalend aanbod van goederen en diensten én forse inflatie. Charles Gave voegt daar de analyse aan toe dat de globalisering leidde tot deflatie, want er kwamen goedkope producten uit China, terwijl de nu ingezette deglobalisering gepaard zal kunnen gaan met inflatie.
Nationalisering van alles
Het langere temijngevolg van dit sinds de jaren tachtig gevolgde beleid is nu al zichtbaar: dalende bedrijfswinsten en dalende groei; banken die stap voor stap de fililalen van de centrale bank worden en kapitaal inefficiënt alloceren; renteniveaus die maken dat pensioenfondsen meer verplichtingen dan bezittingen hebben, zodat ook daar overheden te hulp moeten komen; en - op de langere termijn - de onvermijdelijke nationalisering van álle bedrijven.
Volgens Gave naderen we het punt dat de inzichten van de stereconomen Joseph Schumpeter en Milton Friedman tegenover elkaar gezet kunnen worden: de één verklaarde dat het kapitalisme uiteindelijk een relatief kleine groep echt ten goede komt en dat dat op enig moment tot een clash zal leiden tussen de 20 procent “haves” en de 80 procent “have-nots”. Friedman zag dat anders: kapitalisme zou tot vrijheid en democratie leiden - maar die opvatting wordt in de Westerse samenleving, mede door de virus uitbraak, steeds meer ter discussie gesteld.
Asset allocatie
Gave concludeert dat de notie van fragiliteit en anti-fragiliteit van het systeem nu zijn kookpunt bereikt. Hij raadt beleggers aan een forse exposure te nemen naar anti-kwetsbare activa, zoals goud, terwijl hij op het terrein van schuldpapier Chinese obligaties aanbeveelt. Dat wordt namelijk het risicovrije schuldpapier van Azië, waar andere landen in de regio naar toe zullen convergeren, aldus Gave.
Andere “anti-fragility” opties zijn landen met hoge levensstandaarden en relatief kleine bevolkingen als Vlaanderen, Nederland, de Nordics, maar ook Singapore en Hong Kong. En tot slot, prijst hij de Commonwealth landen aan: Engeland, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland, die stabiele wetgevende systemen kennen.