Het huidige handelsconflict tussen de Verenigde Staten en China past in de serie conflicten in de moderne geschiedenis waarin het verval van de ene hegemonie samengaat met de opkomst van de andere. Dat zegt Ray Dalio, oprichter van de gerenommeerde Amerikaanse hedgefondsmanager Bridgewater Associates.
Dalio wijst erop dat hegemonieën altijd op dezelfde wijze opkomen en ten ondergaan: ze worden groot en dominant door handel en export, gevolgd door militaire dominantie om hun handelspositie en hun handelsroutes te beschermen. De volgende fase van zijn hegemonie is dat men het financiële centrum van de wereld wordt. En dan gaat het mis: hegemonieën leven boven hun stand, schulden stijgen en de financiële economie groeit fors boven de reële economie uit.
Zo ging het met de Republiek der Zeven Verenigde Provinciën in de 17e en 18e eeuw, met Groot-Brittannië in de 18e en de 19e eeuw en zo gaat het nu met de Verenigde Staten. Dit land zal op termijn worden opgevolgd door China, dat economisch nu bijna even machtig is, denkt Dalio. De razendsnelle, onstuitbare opmars van China, ingezet onder het economisch hervormingsbeleid van Deng Xiaoping in de jaren zeventig, betitelt Dalio als ‘het grootste economische wonder aller tijden’.
‘Als in de wereldorde twee machten elkaar opvolgen, dan gaat dat steevast gepaard met conflicten en oorlogen. Zo was dat zestien keer het geval in de laatste 500 jaar. De winnaar bepaalt dan de nieuwe wereldorde’, zegt Dalio op basis van onderzoek van Bridgewater.
‘Het verhaal is altijd hetzelfde. Op enig moment botsen de grootmachten op elkaar’, zegt hij in een video-interview.
Het patroon van schuldencrises
In zijn studie Principles for Navigating Big Debt Crises van 2018 kwam Dalio op basis van 48 onderzochte schuldencrises uit de wereldgeschiedenis tot de conclusie dat kredietcycli vrijwel altijd op dezelfde wijze verlopen, en doorgaans ook de neergang van een hegemonie versnellen. Dergelijke crises ontstaan als de schuld zo groot is dat renteverlagingen een depressie niet meer kunnen voorkomen.
Dalio ziet twee soorten schuldencrises, de deflationaire en de inflationaire. Bij het eerste type is de schuld vooral gedenomineerd in de eigen valuta, bij de tweede vooral in buitenlandse valuta. De hedgefondsmanager stelt dat de eerste voor beleidsmakers gemakkelijker te beteugelen is dan de tweede. Essentieel bij het oplossen van een schuldencrisis is te bepalen wie van de oplossing zal profiteren en wie deze zal betalen.
In een inflatoire cyclus zijn de mensen aan de top zeer positief, hetgeen ook tot uitdrukking komt in de stijging van assets en prijzen. Maar een kleine gebeurtenis kan volgens Dalio al genoeg zijn voor een vertraging van de buitenlandse kapitaalinstroom en van een snelle toename van de binnenlandse uitstroom. Er volgen dan depreciaties van de munt. Als beleidsmakers deze strijd tegen een devaluatie dan opgeven, verliest de valuta in het eerste jaar doorgaans 30 procent van haar waarde.
Instrumenten voor crisisbeleid
Volgens Dalio hebben beleidsmakers 4 instrumenten om een schuldencrisis aan te pakken: 1) bezuinigingen, 2) herstructurering en default van schulden 3) geld drukken door centrale banken en 4) transfer van geld van de een naar de ander. De eerste twee aanpassingen hebben een deflationair effect, de derde is inflationair van aard en de vierde aanpassing is politiek gezien zeer risicovol, zodat vaak voor geld printen wordt gekozen, zoals na de beurscrash van 2008 in het Westen het geval was met het centrale bankbeleid van ‘kwantitatieve verruiming’.
Een succesvol crisisbeleid is een gecoördineerd samenspel van monetair en fiscaal beleid dat tot economische expansie leidt. Als dat niet het geval is, dan ligt devaluatie op de loer, terwijl mismanagement van een inflatoire cyclus tot hyperinflatie kan leiden zoals ten tijde van de Duitse Weimar Republiek. Vaak resulteert dit in populisme en radicalisme - tot aan conflicten en oorlogen aan toe.
Ray Dalio besluit zijn studie met de conclusie dat alle 48 onderzochte casu overeenkomstige karakteristieken laten zien: geldcreatie, fiscale tekorten en devaluaties van munten tegenover goud, aandelen en grondstoffen. In al deze gevallen zijn de aandelenmarkten vanaf het hoogtepunt echter met 50 procent gedaald.
Investeer in China omwille van diversificatie
In het eerder genoemde video-interview roept Dalio daarom op tot een optimale diversificatie van de portefeuille, wat betekent dat ook in China dient te worden geinvesteerd. ‘Want je kunt beter op twee, dan op één paard wedden’, zegt hij. Hij waarschuwt dat mensen doorgaans ‘een bias hebben om geen nieuwe dingen te doen’.
Dalio vindt dat onverstandig, gelet op de onstuitbare opmars van China en het feit dat Chinese aandelen een steeds zwaarder gewicht krijgen in de MSCI-indices.
Vooral over Europa toont hij zich zeer kritisch. ‘Europa is zeer risicovol. Het monetaire beleid is er riskant en vastgelopen. De VS zijn ook risicovol, met zijn conflict tussen socialisme en kapitalisme. Daarom moet je ook een deel in China investeren, omdat de Chinese autoriteiten meer ruimte en mogelijkheden hebben om hun monetaire beleid te sturen. Zonder risico is dat natuurlijk ook niet, maar beleggen is per definitie risicovol.’