De vooraanstaande econoom Sony Kapoor kijkt met zorgen naar de toekomst van Europa. ‘Overal zijn potentiële conflicthaarden: tussen jong en oud, tussen Noord- en Zuid-Europa en tussen arbeid en kapitaal.’ Een interview.
De belegger is dezer dagen niet te benijden. Hij moet blijven dansen, terwijl het licht van de nieuwe, ongewisse dageraad langzaam onder het gordijn van de lange feestelijke nacht doorkomt. Hij moet van het rechter- op het linkerbeen staan, want alternatieven zijn er niet. Staatsobligaties die ooit de risicovrije zone van beleggers vormden, vertegenwoordigen nu met de stijgende rente het spreekwoordelijke mijnenveld.
Sony Kapoor, een vooraanstaande, energieke, Britse econoom, kan niet ontkennen dat ook hij op kousenvoeten de toekomst tegemoet treedt. De oprichter van de denktank Re-Define ziet hoe de wereld zijn oude jas aan het afwerpen is en zich opmaakt voor nieuwe uitdagingen en machts- en krachtsverhoudingen. Diep van binnen, zo is zijn gevoel, verkeert het Westen in een crisis, als het geen existentiële is, dan wel een identiteitscrisis.
Goudlokje-scenario
‘De economische groei in de eurozone was in 2017 ruim boven de verwachting van de markten, al zat ik zelf met mijn prognose wel goed. Het onverwacht forse herstel maakte - tot de lichte correctie van begin februari - dat iedereen het gevoel had dat dit jaar het jaar van het Goudlokje-scenario zou worden.’
Kapoor heeft dat optimisme in de markten, dat overigens nu wel plaats heeft gemaakt voor behoedzaamheid, geen moment gedeeld. ‘Het is essentieel dat je ontwikkelingen nu in een brede context ziet.’ En die context is naar zijn mening niet positief. De economische groei is nog altijd onder het niveau van 2008, vertelt Kapoor tijdens een gesprek in Amsterdam waar hij eerder een voordracht gaf tijdens een bijeenkomst van Aberdeen Standard Investments, Janus Henderson Investors en Pictet Asset Management.
Er is sinds dat rampjaar maar liefst 10.000 mrd dollar aan potentiële economische groei verloren gegaan, terwijl de schuldquote als percentage van de wereldwijde economische output nu 330 procent bedraagt, tegen 225 procent in 2008. De rente hoeft maar licht te stijgen of scheuten van pijn worden door de overheidsfinanciën en de markten gejaagd, waarschuwt Kapoor.
De Verenigde Staten zijn de enige die de markten duidelijkheid geven: zij gaan de rente geleidelijk verhogen, waarbij volgens Goldman Sachs de risico’s oplopen als de Amerikaanse rente in de buurt komt van de 4 tot 4,5 procent. Dan gaat het de aandelenmarkten pijn doen en is een correctie van maar liefst 25 procent mogelijk, zo liet de zakenbank vorige maand op basis van een stresstest weten.
Armzalig leiderschap
Kapoor wil zover niet vooruitlopen en beperkt zich tot de structurele uitdagingen die hij op dit moment voor Europa in het bijzonder ziet. In de eerste plaats is er de brexit, die hij een onzalig idee vindt, niet alleen voor Groot-Brittannië, maar ook voor Europa. Kapoor overweegt zijn Britse paspoort in te leveren en in Parijs te gaan wonen. Hij vreest namelijk dat er een harde brexit komt, waardoor hij niet meer - indachtig de kosmopoliet die hij is - probleemloos in Europa kan reizen.
De econoom vindt de brexit een voorbeeld van armzalig leiderschap, dat in zijn ogen tekenend is voor de situatie waarin Europa zich bevindt. ‘De gouden eeuw van het naoorlogse Europa is voorbij. Je ziet het potentieel van zeer ernstige conflicthaarden, bij voorbeeld tussen oud en jong, tussen Noord en Zuid-Europa, tussen West- en Oost-Europa en tussen arbeid en kapitaal.’ Daarvan maken in zijn optiek populisten gebruik, die emoties onder de bevolking aanwakkeren en misbruiken, waarbij ook de mogelijkheden die sociale media bieden tot miscommunicatie en het verspreiden van nepnieuws optimaal worden gebruikt. Hij verlangt meer inlevingsvermogen en inspirerend leiderschap bij de politieke leiders van Europa, maar heeft daarover zijn twijfels.
‘Als je kijkt naar de Democracy Quality Index, dan zie je dat deze aan het dalen is. Er is ontevredenheid over de inkomensverschillen en de machtsongelijkheid. Wat dat betreft gaan de crisis van het kapitalisme en van de democratie hand in hand. Dat betekent dat komende jaren zowel het kapitalisme als de democratie hervormd moet worden.’
Zo is de afgelopen decennia de vrijheid als beginsel van maatschappijinrichting sterk toegenomen, na de revolutie van de jaren zestig en de deregulering en liberalisering van de jaren negentig. Maar de prijs die daarvoor is betaald, is afnemende gelijkheid. ‘Dat kan zo niet blijven doorgaan. Zelfs de superrijken beseffen dat. Er moet een nieuw machtsevenwicht worden gevonden, anders lopen we op enig moment het risico dat we een golf van revoluties krijgen, zoals in 1848 in Europa bijvoorbeeld het geval is geweest.’
Kladderadatsch
Kapoor sluit niet uit dat op enig moment in de komende maanden de voetjes niet langer van de dansvloer gaan, maar worden ingehaald door een kladderadatsch op de financiële markten. Zo wordt weliswaar gewezen op de robuuste economische groei, waarvan iedereen zegt dat die het vrolijke feest nog wel enige kwartalen in stand houdt, maar de knapste koppen van de markt zijn er niet zeker van en schuifelen alvast in de richting van de buitendeur.
Hij toont dat aan de hand van een grafiek die laat zien dat pensioenfondsen hun exposure naar aandelen en obligaties langzaam maar gedecideerd aan het afbouwen zijn, terwijl de weging naar alternatives gestaag wordt opgebouwd. Kapoor vindt dat een verstandige, want minder gecorreleerde allocatie, ‘maar’, zegt de voormalige derivatenhandelaar, ‘weet wat je koopt. Doe een uitgebreide due diligence, want de risico’s zijn aanzienlijk’.
Tot slot aan Kapoor de vraag welke sneeuwbal in Europa een lawine kan worden. ‘Italië’, antwoordt hij per omgaande. ‘De jongeren zijn gedesillusioneerd en trekken weg, omdat er geen werk voor ze is, terwijl het aantal ouderen procentueel zeer fors stijgt.’ Hij toont een grafiek die laat zien dat in Italië het bruto nationaal inkomen per hoofd van de bevolking in 1970 op vergelijkbare hoogte stond met Japan en Duitsland, maar nu loopt het land zeer fors achter die twee koplopers aan. ‘De kinderen van Italië krijgen het zeker niet beter dan hun ouders. Het is een verhaal zonder happy end.’
Dit artikel is verschenen in het Fondsnieuws-magazine dat deze week is verschenen.