De voormalige president van de Amerikaanse Federal Reserve, Ben Bernanke, heeft met zijn na 2008 extreem verlaagde renteniveaus een beleid gevoerd dat dramatische gevolgen heeft gehad voor de vrije markteconomie van de Verenigde Staten.
Tot die conclusie komen drie wetenschappers in de recent gepubliceerde paper ‘Low interest rates, market power and productivity growth’. Ernest Liu, Atif Mian en Amir Sufi hebben in hun onderzoek naar het gedrag van bedrijven in de Verenigde Staten gekeken in reactie op de dalende rentes.
Hun conclusie is dat aanvankelijk de bedrijfsinvesteringen toenamen, maar dat tegelijkertijd het comparatieve voordeel van grote ondernemingen opliep en dat dat kleinere ondernemingen ontmoedigde om te investeren. Hierdoor werd de markt gaandeweg minder competitief.
Toen de rente rond de nul procent schommelde, hielden grote bedrijven zelfs op te investeren, omdat de concurrentie fors was afgenomen en er ook geen reden meer was om te investeren. Daarentegen begonnen ze met voor de Verenigde Staten ongekende aandeleninkoopprogramma’s.
De auteurs van de paper geven het bewijs dat de zeer lage rentes in zowel de VS en Europa als in Japan hebben bijgedragen aan een daling van de productiviteit die zonder precedent is geweest. Voor het Amerikaanse midden- en kleinbedrijf was de productiviteitsgroei tussen 2010 en 2016 niet meer dan een derde van het historisch gemiddelde.
In 2016 was de productiviteitsgroei bijna compleet stilgevallen, vooral in Groot-Brittannië en de eurozone, waar nog wel sprake was van inflatie waardoor de reële rente zelfs negatief was.
Volgens de wetenschappers nam de productiviteit in de VS weer toe, toen Donald Trump als president aan de macht kwam en hij een beleid van deregulering en stimulering inzette dat tot hogere economische groei leidde. In 2018 droeg dat beleid bij aan stijgende inflatie, stijgende rente en weer stijgende productiviteit.
Een ander bijeffect van het beleid van de Fed, zo de wetenschappers, is dat door de (uitgelokte) deflatietrend de schulden van veel huishoudens zijn opgelopen en dat de buffers zeer gering zijn voor als de volgende crisis komt.