De wereldwijde schuldenberg is in het derde kwartaal van 2018 gegroeid tot 224.000 miljard dollar. Dat is 5 procent meer dan een jaar eerder. Voormalig DNB-directielid en hoogleraar Lex Hoogduin vreest dat het systeem verder wordt opgerekt. Dat kan uiteindelijk ‘tot een hele grote crisis leiden’.
Hoogduin deed zijn waarschuwing in een interview met Willem Middelkoop op het burgerplatform Café Weltschmerz.
Dat interview dat enkele dagen geleden op internet is geplaatst, valt samen met de publicatie van de bovengenoemde cijfers door het Institute of International Finance (IIF) in een update van de ‘Global Debt Monitor’.
De totale schuldenberg is 3,18 keer zo groot als het mondiale bbp. Daarmee is de relatieve schuldenlast even hoog als een jaar geleden. De schuld van niet-financiële ondernemingen bedraagt nu 92 procent van het mondiale bbp. Ook de overheidsschulden zijn relatief sterk gegroeid sinds de financiële crisis, terwijl de schuldpositie van huishoudens vrij stabiel is en financiële instellingen ten opzichte van de wereldwijde productie juist steeds minder lenen.
Op weg naar transferunie
Hoogduin analyseert in het interview op het platform Café Weltschmerz dat de Europese Unie op weg is naar een transferunie, waarin altijd ‘potten met geld klaar staan’ die kunnen worden aangewend als er weer een crisis uitbreekt.
De hoogleraar economie heeft daar moeite mee, omdat de Europese verdragen altijd hebben voorgeschreven dat lidstaten zich moeten aanpassen aan veranderende omstandigheden, maar dat - zoals Italië - gewoon niet doen. Hij stelt dat Zuid-Europese landen de Unie hebben ‘gekaapt’ en dat de trein nu richting een transferunie dendert.
Daarbovenop, zo analyseert Hoogduin, ziet hij in de ‘academische wetenschap die beleidsondersteunend is aan de ECB’ dat steeds meer stemmen te horen zijn die zeggen dat het systeem best verder kan worden opgerekt. Hoogduin noemt in dat verband het verder verlagen van de rente en het oprekken van het monetaire- en budgettaire beleid.
Steun voor duiven uit academische hoek
Zo stelde Olivier Blanchard, de oud-hoofdeconoom van het IMF, recent dat men de kosten van hogere overheidsschulden heeft overschat en dat ‘die best wat hoger kunnen’. Tegelijkertijd verdedigde Kenneth Rogoff, hoogleraar en ook een oud IMF-corryfee, dat de rente op cash verder verlaagd moet worden. En hij wijst op de opvatting van voormalige ECB-bestuurders die stellen dat de yield curve targeting niet alleen voor de korte rente, maar voor de hele looptijd beinvloed zou moeten worden.
Hoogduin zegt dat hij al deze opvattingen al in de praktijk gebracht ziet worden, met oplopende begrotingstekorten, zoals president Macron in Frankrijk doet. Tegelijkertijd daalt de rente, komen spaarders verder in het nauw, wordt het pensioensysteem ondermijnd en wordt het ESM-fonds in een monetair fonds omgezet. ‘De monetaire gekte’ gaat onverdroten verder.
‘Als je hiermee doorgaat, dan…’
‘Als je hiermee eindeloos doorgaat, dan komt er een hele grote crisis aan.’ Hoogduin zegt deze niet te willen meemaken. Hij wil op de vraag wat zo’n crisis betekent niet in de detail ingaan. Hoogduin zegt niet fatalistisch te willen zijn en vindt ‘dat we onze energie er nu vooral op moeten richten dat we voorkomen dat we in een dergelijke crisis belanden’.
De voormalige DNB-bankier denkt dat de Europese Unie nog voldoende tijd en macht heeft om het tij te keren. ‘Daarom is 2019 zo’n belangrijke jaar met provinciale verkiezingen, maar vooral met de Europese parlementsverkiezingen voor de boeg en de benoeming van een nieuwe ECB-president. Hij bepleit dat er nieuwe mensen, van buiten, in het beleidsbepalend comité komen van de ECB en dat er een evaluatie van het beleid plaatsvindt.
Hij vindt die evaluatie nodig, omdat ‘we niet slagen in het voorspellen van de inflatie, dat er 2600 miljard euro in het systeem is gepompt en dat dat niets heeft opgeleverd en dat de speelruimte steeds kleiner wordt’.
Systeem moet worden gereset
‘We moeten het verdrag evalueren en herovewegen en we moeten het systeem resetten. Wat we in ieder geval niet moeten doen is als een konijntje in de koplampen blijven kijken. We moeten Europa weer op de rails krijgen.’
Hoogduin krijgt in zijn opvattingen steun van het Institute of International Finance (IIF). In een telefonische toelichting tegenover het platform Pensioenpro spreekt onderzoeker Sonja Gibbs van een ‘adembenemende’ groei van de schuldenberg. Toen die expansie eenmaal op gang kwam, hadden overheden tekorten en schulden kunnen terugdringen, maar dat is niet gebeurd, zegt onderzoeker Sonja Gibbs.
‘Onze grootste zorg is dat vertragende wereldwijde groei enerzijds en hogere financieringskosten anderzijds het moeilijker zullen maken om juist die groei te financieren. Er blijft minder geld over voor investeringen.’