De kredietcrisis die de afgelopen jaren de wereld heeft geteisterd was een balanscrisis. In de jaren voor de crisis zijn balansen enorm gegroeid. Omdat deze periode van (scheef)groei jaren heeft geduurd, duurt het ook meerdere jaren om de balansen weer gezond te krijgen.
Dat is een belangrijke reden dat deze crisis zo lang duurt, schrijft cio Hans Molenaar van IVM Caring Capital in een bijdrage voor Fondsnieuws.
Inmiddels lijkt het economisch herstel ingezet. Dit is een goed moment om te kijken hoe het staat met de balansen van de verschillende economische actoren.
Ondernemingen hebben over het algemeen hun balansen op orde. De meeste ondernemingen hebben de balans niet fors laten groeien en zijn de afgelopen jaren vooral bezig geweest hun kosten terug te brengen. Dat is een belangrijke reden waarom de aandelenmarkt en de markt voor bedrijfsobligaties het goed hebben gedaan. Als de economie aantrekt kunnen bedrijven daarvan profiteren en hun winsten laten stijgen.
De meeste consumenten hebben hun balans weer redelijk op orde. In de jaren voor de crisis hebben Amerikaanse consumenten hun balans vergroot door minder te sparen en meer (hypotheek)krediet te nemen. Dit was een belangrijke oorzaak van de kredietcrisis. Toen de huizenmarkt corrigeerde, leidde dit bij veel consumenten tot balansproblemen.
Herstel
Er zijn twee manieren om je balans weer te herstellen. Je kan minder lenen (meer sparen) en hiermee je verplichtingen verlagen of je bezittingen kunnen in waarde stijgen. In Amerika is de balans aan beide kanten hersteld. De besparingen zijn toegenomen en de huizenmarkt en aandelenmarkt zijn gestegen waardoor de bezittingen zijn toegenomen. Hierdoor is de balans van de Amerikaanse consument grotendeels hersteld.
Ook de meeste Europese consumenten hebben hun balans redelijk op orde, omdat zij relatief weinig geleend hebben. Een uitzondering hierop is de Nederlandse consument die (gedreven door fiscale stimulering) veel hypotheekschuld heeft en de waarde van het huis heeft zien dalen.
Financials
De financiële sector is de sector waar de balansproblemen het grootst waren. De financiële sector in Amerika is de belangrijkste veroorzaker van de kredietcrisis. Maar in Amerika hebben banken pijnlijke herstructureringsmaatregelen genomen en nieuw eigen vermogen aangetrokken. Hierdoor zijn hun balansen weer grotendeels hersteld.
In Europa is dit beeld nog onduidelijk. Hier is minder hard ingegrepen bij de banken en omdat het toezicht door ieder land individueel wordt gedaan, is er geen eenduidig beleid in Europa. Dit gaat veranderen nu het toezicht naar de ECB gaat. Medio dit jaar wordt bij alle belangrijke Europese banken een stress test uitgevoerd. Hieruit moet blijken of deze banken hun balans weer op orde hebben.
Veel overheden kampen nog wel met een balansprobleem. Zij kwamen in de problemen omdat ze in 2008 en 2009 veel geld moesten steken in het redden van banken en het stimuleren van de economie om de pijn van de crisis te verzachten. In de VS en Europa wordt hard gewerkt aan het op orde krijgen van de overheidsfinanciën.
Uitzondering
Japan is een uitzondering. De overheidsschuld van Japan is al een van de hoogste ter wereld en het beleid om de economie verder te stimuleren leidt tot verdere verhoging van deze schuld. Wel kan Japan haar schuld bijna geheel financieren uit de binnenlandse besparingen. Omdat Japan al jarenlang een rente van ongeveer 1 procent betaalt op haar staatsschuld zijn de rentelasten ondanks de hoge schuld relatief laag.
Centrale banken hebben hun balansen vergroot door monetaire stimulering. Dit geldt vooral voor de FED en de Bank of Japan. De ECB heeft in de eerste jaren van de crisis ook haar balans vergroot maar na 2010 hebben zij deze weer afgebouwd.
Centrale banken kunnen grotendeels zelf bepalen hoe snel zij hun balans weer afbouwen. De verwachting is dat zij hier enkele jaren voor zullen nemen.
Hans Molenaar is chief investment officer bij IVM Caring Capital
Wilt u ook een inhoudelijke bijdrage over beleggen of ontwikkelingen in de sector schrijven voor de Fondsnieuws-site, dan bent u daartoe van harte uitgenodigd. Artikelen mogen maximaal 500 woorden lang zijn en moeten zijn voorzien van de contactgegevens van de auteur, inclusief een portretfoto. Plaatsing van een bijdrage is ter beoordeling aan de (hoofd)redactie. Stuur deze dan s.v.p. naar harm.luttikhedde@fondsnieuws.nl.