Trouwe lezers van deze column weten dat ik me grote zorgen maak over de verpolitisering van de Europese Centrale Bank (ECB). Lessen uit de monetaire historie en stapels wetenschappelijk onderzoek ondersteunen die zorg: we weten simpelweg dat een centrale bank die luistert naar wat politici willen, slecht nieuws is voor de inflatie op middellange termijn.
Zo’n centrale bank zorgt daarmee voor lagere economische groei, omdat de rentes hoger zijn en de onzekerheid toeneemt, en voor toenemende ongelijkheid.
Of de ECB zo’n onverantwoorde centrale bank is, daar verschillen de meningen over. Waar de één – zoals ik – gepraat over klimaatbeleid en de actieve rol die de ECB daarin zou moeten spelen, ziet als iets waar de bank zich niet mee bezig moet houden, juicht de ander dat toe omdat het verantwoord beleid zou zijn. Afijn.
Soms is de discussie echter heel eenvoudig, zoals toen Christine Lagarde, president van de ECB, vorig jaar op sociale media een foto met de politiek leider van de EU plaatste, waarbij ze hand in hand door het kantoor van de ECB liepen (op uitnodiging van de ECB!) aan de vooravond van de rentevergadering van de ECB. Hoe duidelijk wil je het hebben zeg! Dat een centrale bankier zo’n post plaatst… ik kon er niet bij en ik kan er nog steeds niet bij.
Onlangs gebeurde er weer iets wat mijn zorg ondersteunt. De Britse krant Financial Times meldde dat Lagarde overweegt de bank eerder te verlaten. Haar termijn loopt tot eind 2027, maar ze zou de bank al in het voorjaar vaarwel zeggen.
Ergens vroegtijdig mee stoppen, dat kan natuurlijk. Daar kunnen allerlei redenen voor zijn: haar gezondheid, of ze vindt er niets meer aan, of ze wil gewoon rustiger aan gaan doen. Maar nee, Lagarde overweegt om eerder te stoppen om een hele andere reden, namelijk dat de Franse president Emmanuel Macron dan nog kan meebeslissen wie haar opvolger wordt. Macron is nog tot voorjaar 2027 president. Als je daarover nadenkt, dan zie je: dit is pure politiek. En een centrale bank moet zich verre houden van politiek.
Dit is niet voor het eerst dat de Fransen zoiets bekokstoven. De allereerste president van de ECB was onze landgenoot Wim Duisenberg. Die heeft zijn termijn van acht jaar niet volgemaakt, omdat hij na vijf jaar op aandringen van Parijs moest stoppen. Frankrijk wilde daar een Fransman hebben namelijk. Trouwens, onlangs meldde ook de baas van de Franse centrale bank uit het niets dat hij ermee stopt. Toeval of niet, maar ook dat betekent dat Macron de opvolger – en tevens een ECB-bestuurder – zal benoemen.
Verder: eerder de ECB verlaten om Macron de kans te geven haar opvolger te benoemen is ongelofelijk respectloos naar de andere EU-landen. De bankpresident wordt namelijk – in tegenstelling tot wat Parijs vindt of graag zou willen – niet benoemd door de Franse president, maar door álle EU-landen. In alle hoofdsteden zou dit als een grote belediging moeten worden gezien.
De oorverdovende stilte in de eurozone is ook een veeg teken. De laatste tijd gaat het vaak over de onafhankelijkheid van de Fed in Amerika en de politieke druk op die bank. Maar laten we niet vergeten: heel veel Amerikaanse parlementariërs en ex-bestuurders hebben zich achter de Fed geschaard en hebben gezegd dat de aanvallen op de onafhankelijkheid veel te ver gaan.
In Europa is het nu stil. We hebben hier ook een leger van ex-centralebankiers en politici die hier iets van zouden mogen vinden. Want dit is een aanwijzing dat de ECB een politieke instelling is geworden. Niemand echter die er iets over zei.
En ja, het klopt dat ‘onze’ Klaas Knot door velen wordt genoemd als de opvolger van Lagarde, naast huidig ECB-bestuurder Isabel Schnabel, de Duitse bankpresident Joachim Nagel en de ex-Spaanse centrale bankpresident Pablo Hernández de Cos. Maar dan hebben we het gewoon over poppetjes. En hoe interessant ook, als we ons op de poppetjes focussen, dan zien we het allerbelangrijkste over het hoofd, namelijk dat hier politiek van de bovenste plank wordt bedreven.
Over poppetjes gesproken: de volgende ECB-president moet echt iemand met relevante ervaring en géén politieke achtergrond zijn. Een nieuw experiment a la Lagarde, is ongewenst. Lagarde, een raspolitica, is zesenhalf jaar geleden benoemd tot president van de ECB. Zij heeft dus zesenhalf jaar de tijd gehad om een centrale bankier te worden, maar ze is dat nooit geworden. Ze is altijd politica gebleven. Niet voor herhaling vatbaar.
Edin Mujagić is econoom, beheerder van Beleggingsfonds Hoofbosch en auteur van het boek Keerpunt 1971. Hij schrijft iedere maand voor Investment Officer een ECB Watch over het monetaire beleid van de Europese Centrale Bank.