Europese afhankelijkheid van fossiele brandstoffen vormt een risico voor de prijsstabiliteit. Aldus het Nederlandse lid van het dagelijks bestuur van de Europese Centrale Bank (ECB) Frank Elderson. Energieschokken die de laatste tijd om de haverklap lijken te komen, maken het voor de ECB steeds moeilijker de inflatie op 2 procent per jaar te houden.
Dit lijkt te impliceren dat de ECB de inflatie altijd keurig onder controle heeft, ware het niet voor energieschokken. Die interpretatie zou echter onjuist zijn. De bank kan niet bepaald bogen op een mooi trackrecord wat het bereiken van prijsstabiliteit betreft.
Elderson heeft wel een punt als hij stelt dat de centrale banken normaal gesproken de stijging van de olieprijzen kunnen negeren, maar dat dat op het moment wel erg lastig is.
Door de stijging van de olieprijs heen kijken is aan te bevelen, omdat de centrale bank alleen kan reageren met een renteverhoging. Echter, als de olieprijs door een oorlog stijgt, is de kans zeer groot dat tegen de tijd dat een renteverhoging effect sorteert, de olieprijsstijging al lang en breed achter de rug is en zo ver terug in de tijd, dat we die schok bijna vergeten zijn!
Het probleem is nu dat als de olieschokken zich relatief vlak na elkaar voordoen, zoals op dit moment en in 2022 door de oorlog in Oekraïne, er doorheen kijken – ofwel negeren – het gevaar bevat dat de inflatie te lang te hoog blijft. Dat op zijn beurt is schadelijk voor het aanzien van en geloofwaardigheid in de centrale bank.
Ik heb wel één belangrijke ‘maar’ met betrekking tot het bovenstaande en de rol van de ECB sinds 2011, en dat is dat de bank er destijds wel erg lang doorheen aan het kijken was (in 2021 en 2022). De inflatie in de eurozone was al behoorlijk aan de hoge kant voor de oorlog in Oekraïne zou uitbreken, en de ECB deed niets. Toen vervolgens veel andere centrale banken de rentes optrokken om de inflatie te bevechten, bleef de ECB ook weer aan de zijlijn staan.
Inwoners van de eurozone zijn dat niet vergeten, daarvoor ligt die episode te vers in hun geheugen. Mede daarom kan de ECB er nu niet doorheen kijken.
De oplossing van de ECB-bestuurder is de energietransitie versnellen. De realiteit is echter dat die energietransitie nog steeds jaren zal duren, ook als je die versnelt, dus je lost het probleem van nu er niet mee op. De realiteit is ook dat hoge energieprijzen en inflatie veel mensen nú raken.
In plaats van zich blind te staren op de ideologie en de wens om de energietransitie voor elkaar te krijgen, moet de ECB rekening houden met de realiteit. Veel mensen hebben de tijd voor een lange energietransitie niet, ze voelen de pijn nu al. En dus moeten er misschien een paar heilige huisjes omver geschopt worden, zoals het weer aanzetten van Duitse kerncentrales, kernenergie weer opnemen in de energiemix, elektriciteitsnetwerken beter op elkaar aansluiten voor meer concurrentie in de EU en het geplande sluiten van kolencentrales uitstellen.
Ja, dat betekent het later behalen van de zelfopgelegde klimaatdoelen. Maar de realiteit is ook dat die afspraken zijn gemaakt in een wereld die er heel anders uitzag dan nu. Je kunt je dus afvragen of je die doelen moet aanpassen, bijvoorbeeld door het streven naar halvering van CO2-uitstoot en klimaatneutraliteit te vertragen.
Tot slot: wat ook eigenlijk zou moeten stoppen, is dat de ECB zich bemoeit met zaken waar politiek over gaat, zoals energietransitie en inrichting van de EU. Wat dat betreft kijk ik uit naar de komst van Kevin Warsh later dit jaar, als voorzitter van de Fed. Een van die dingen die hij voor elkaar wil krijgen, is dat de bestuursleden van de centrale bank aldaar minder gaan praten.
Dus minder interviews, minder toespraken en minder hints over wat de bank in de toekomst wel of niet kan gaan doen. De toekomstige rentekoers is afhankelijk van wat de toekomst met zich meebrengt en dat kun je niet voorspellen. Die forward guidance, zoals dat beleid van masseren van de markten voor wat de bank in de toekomst zal doen, zorgt alleen maar voor meer onzekerheid en volatiliteit.
Minder vaak praten zou bij de ECB ook niet misstaan.
Edin Mujagić is econoom, beheerder van Beleggingsfonds Hoofbosch en auteur van het boek Keerpunt 1971. Hij schrijft iedere maand voor Investment Officer een ECB Watch over het monetaire beleid van de Europese Centrale Bank.