Zelf vind ik er geen woorden meer voor. Een opeenstapeling van blunders op economisch, financieel en militair vlak overstijgt het gebruikelijke begrippenkader. Op zulke momenten kun je alleen nog terecht bij de moderne profeten, die met hun teksten een andere dimensie weten te raken.
In duistere tijden – die zich helaas steeds vaker voordoen – luister ik steevast naar de song Shelter from the storm van Robert Allen Zimmerman uit Minnesota, beter bekend als Bob Dylan.
Intussen leest het in 1967 geschreven, maar tijdloze, All Along the Watchtower van dezelfde zanger als het bittere journaal van vandaag. Met bijna Bijbelse ernst wordt in het gesprek tussen de cynische hofnar en de opportunistische dief – die zich beiden te lang achter onverschilligheid hebben verscholen – onze collectieve ontreddering geschetst:
‘Er moet toch ergens een uitweg zijn’, zegt de hofnar tegen de dief. ‘Er heerst te veel verwarring, ik vind nergens nog rust.’ ‘Wind je niet op’, is het antwoord. ‘Er zijn er hier te veel die het leven [lees: andermans welzijn] maar een grap vinden.’
Deze uitweg wordt zeker niet geboden door het nieuwe ultimatum dat Trump stelt aan het Iraanse regime. In zijn boek The Art of the Deal stelt de huidige inwoner van het Witte Huis echter: ‘The worst thing you can possibly do in a deal is seem desperate to make it. That makes the other guy smell blood, and then you’re dead.’
Teheran leest in het nieuwe vijfdaagse ultimatum slechts de bevestiging dat hun strategie van een selectieve blokkade van de Straat van Hormuz uitstekend werkt en het de Amerikaanse president schaakmat weet te zetten. Bij gebrek aan diplomatische initiatieven lijkt de enige resterende uitkomst een ongekende militaire escalatie te zijn. Net zoals Dylan in zijn slotzin voorspelde: ‘Twee ruiters naderden… en de wind begon te huilen.’
Een militaire escalatie zal de VS dwingen om het zwaarste geschut in te zetten. Een dergelijke ontwikkeling kent louter verliezers. Aan de ene kant staat (weeral) de Iraanse burgerbevolking en aan de andere kant dreigt de totale ontreddering van de wereldeconomie. Wanneer de Straat van Hormuz hermetisch gesloten wordt, zal de schokgolf aan de pomp en in de supermarkt wereldwijd voelbaar zijn.
Zijn we dan volledig overgeleverd aan wanhoop? Natuurlijk niet. Het uitgangspunt is dat de Amerikaanse burger, geconfronteerd met het vooruitzicht op een recessie en gierende inflatie, zich tegen dit beleid zal keren. Bij de Midterm-verkiezingen later dit jaar zal de afrekening met de Republikeinse partij waarschijnlijk massaal zijn. Maar november is nog een eeuwigheid weg en zekerheid over de uitslag van deze stembusslag is er niet. Het electoraat is immers notoir onvoorspelbaar. Ondertussen voeren de Golfstaten hun bemiddelingspogingen op, al is hun positie wankel; zij durven militair niet op te treden uit angst voor de kwetsbaarheid van hun eigen energie-installaties.
Intern verzwakt door eerdere volksopstanden leek Iran het ideale doelwit voor Trump. Door de wereldwijde afkeer van het regime in Teheran hoopte hij zijn blazoen als wereldleider op te poetsen met een snelle, massale interventie. Een dergelijke machtsontplooiing moest in staat zijn om zijn economische nederlaag in de handelsoorlogen met Europa en vooral China naar de achtergrond te dringen. Maar de interventie bleek tactisch overhaast en strategisch ondoordacht.
De Amerikaanse president grijpt intussen opnieuw naar de ‘madman-theorie’, waarbij hij zich bewust onvoorspelbaar opstelt om tegenstanders onder druk te zetten. Bij het spelen van deze rol viel Trump in het verleden vaker door de mand; zijn bluf werd doorzien en leverde hem de bijnaam Taco op: Trump Always Chickens Out. Bovendien zal het vernietigen van de Iraanse energie-infrastructuur Teheran niet afschrikken. Alleen de burgerbevolking lijdt onder dergelijke sancties.
Het regime zelf deert het niet; zij voeden zich juist met de chaos. Als er geen diplomatieke oplossing wordt gevonden, rest Trump slechts de keuze tussen een nieuwe, vernederende chaotische terugtocht – een echo van de aftocht uit Vietnam en Afghanistan – of een grootschalige escalatie met gebruik van het volledige wapenarsenaal.
Het zal u misschien verbazen, maar de financiële markten houden zich voorlopig kranig, ondanks de toenemende dreiging die al meerdere verkoopgolven met een relatief beperkte impact heeft uitgelokt. Natuurlijk zien beleggers vanuit hun uitkijktoren de onweerswolken die zich boven de horizon samenpakken. Dat doen ze met toenemende bezorgdheid, maar ook met de nodige kalmte.
De directe en indirecte gevolgen van een aanhoudende energiecrisis worden uiterst ernstig genomen: de combinatie van oplopende geopolitieke instabiliteit, een opstoot van de inflatie-indicatoren door stijgende olie-, gas- en voedselprijzen, en het terugschroeven van de groeiverwachtingen werpen hun donkere schaduw op de beurskoersen.
Het huidige uitgangspunt is echter dat er – wellicht na een korte, verdere militaire escalatie en de onvermijdelijke volatiliteit die daarop volgt – uiteindelijk een aanvaardbare diplomatieke oplossing zal worden gevonden. Een beleggingsopportuniteit vormt dit nu nog niet; daarvoor moet de kruitdamp eerst in voldoende mate zijn weggewaaid. Geduld is vereiste nummer één op de beurzen en de huidige omstandigheden vormen daarvan een duidelijke illustratie. Laat u intussen niet uit uw lood slaan. The darkest hour is right before dawn.
Stefan Duchateau is hoogleraar en columnist van Investment Officer.